Kadın Peygamberler – 37

 

İbrahim Sediyani

 

 

 

 

 

– geçen bölümden devam –

     Kutsal kitap İncil’in “Matta” kitabında, Hz. Meryem (as)’in Hz. İsa (as)’yı dünyaya getirmesi ve akabinde yaşananlarla ilgili anlatılan çok ama çok ilginç bir olay var. İncil’den olduğu gibi aktaralım:

     “İsa’nın Kral Hirodes devrinde Yahudiye’nin Bethlehem kentinde doğmasından sonra bazı yıldızbilimciler doğudan Yeruşalayim’e gelip şöyle dediler: ‘Yahudiler’in kralı olarak doğan çocuk nerede? Doğuda onun yıldızını gördük ve ona tabi olmaya geldik.’ Kral Hirodes bunu duyunca kendisi de bütün Yeruşalayim halkı da tedirgin oldu. Bütün başkâhinleri ve halkın dîn bilginlerini toplayarak onlara Mesih’in nerede doğacağını sordu. ‘Yahudiye’nin Bethlehem kentinde’ dediler. ‘Çünkü peygamber aracılığıyla şöyle yazılmıştır: ‘Ey sen, Yahuda’daki Bethlehem, Yahuda önderleri arasında hiç de en önemsizi değilsin! Çünkü halkım İsrail’i güdecek önder senden çıkacak’.’

     Bunun üzerine Hirodes, yıldızbilimcileri gizlice çağırıp onlardan yıldızın göründüğü anı tam olarak öğrendi. ‘Gidin, çocuğu dikkatle arayın, bulunca bana haber verin, ben de gelip ona tabi olayım’ diyerek onları Bethlehem’e gönderdi.

     Yıldızbilimciler Kral’ı dinledikten sonra yola çıktılar. Doğuda görmüş oldukları yıldız onlara yol gösteriyordu, çocuğun bulunduğu yerin üzerine varınca durdu. Yıldızı gördüklerinde olağanüstü bir sevinç duydular. Eve girip çocuğu annesi Meryem’le birlikte görünce yere kapanarak ona tabi oldular. Hazinelerini açıp ona armağan olarak altın, günnük ve mür sundular. Sonra gördükleri bir düşte Hirodes’in yanına dönmemeleri için uyarılınca ülkelerine başka yoldan döndüler.” (2542)

     İncil’in bu âyetlerinde, İsa’nın Bethlehem kentinde doğmasından sonra, doğuda O’nun yıldızını gören bazı yıldızbilimcilerin doğudan çıkıp Kudüs (Yeruşalayim)’e geldikleri ve bebeği (İsa’yı) aradıkları, “Doğuda onun yıldızını gördük ve ona tabi olmaya geldik” dedikleri anlatılıyor. Bunlar kendileriyle beraber hediye olarak altın, günnük ve mür getirmişler.

     İncil’de bunların kim oldukları, isimlerinin ne olduğu ve kaç kişi oldukları ile ilgili bilgi verilmez. Sadece “doğudan” geldikleri ve “yıldızbilimci” oldukları belirtilir. Hristiyanlık inancının farklı kollarında, sayılarının 2 kişi, 3 kişi, 4 kişi, 6 kişi veya 12 kişi olduğuna dair çeşitli varsayımlar bulunuyor. (2543) Bu müneccimler, kendileriyle beraber üç tane hediye getirdikleri için, 3. yy’da doğan Batı Hristiyan mezhepleri bunların 3 kişi olduğuna inanmış ve böyle kabul etmişlerdir. (2544) Fakat Doğu Hristiyanlığı, özellikle de Süryanî Kilisesi bunların sayısını 12 olarak kabul etmiştir. (2545)

     Doğu geleneğine göre bu yıldızbilimcilerin (Macîler) sayısı 12’dir ve isimleri şöyle kayıt altına alınmıştır: Retin oğlu Zarawend, Sentrok oğlu Hûrmûz, Kendo oğlu Kustseb, Mîrbeg oğlu Arteşek, Wêrar oğlu Zaruwend, Xûsrew oğlu Aryavo, Xulyad oğlu Ardexşîd, Şişon oğlu Axdenmûn, Xuhem oğlu Mîrbeg, Sixwîn oğlu Éşidîş, Bildan oğlu Saldux ve Bil oğlu Merdox. (2546)

     İncil’de bunların sadece “yıldızbilimci” (müneccim) olduğundan bahsedilir. Ancak geleneksel Batı Hristiyanlığı bunları “3 kral” olarak nitelemiştir. Yazımı 387 yılında tamamlanan “Excerpta Latina Barbari” adlı Latince tarih kayıtlarının 5. – 6. yy’larda kaleme alınan Yunanca çevirisi, bu üç kralın isimlerinin belirtildiği en eski tarihî kayıtlardır ve burada isimleri Qaspar, Melxiyor ve Balzasar olarak nitelenmiştir. (2547) Buna karşılık, Suriye ve Ortadoğu Hristiyanlığı’nda bu üç kişinin isimleri Lervandad, Xweşnasaf ve Hûrmûzdas olarak bilinir. (2548) Ermenî Kilisesi’nde ise bu üç kişinin isimleri Kagfa, Badadaxarida ve Badadılma olarak geçer. (2549) Öte yandan, Etiyopya (Habeşistan) Hristiyanlığı’nda bu üç kişinin isimlerinin Xor, Karsudan ve Bazanetar olduğuna inanılır. (2550)

     Geleneksel Batı Hristiyanlığı’nda bu üç kişinin kral olduğuna dair inanç, muhtemelen kutsal kitap Tevrat’ın “Yeşaya” kitabında (2551) ve “Zebur”da (2552)  geçen ancak tamamen farklı ve daha eski bir konuyla alakalı olan ifadelerle ilgilidir.

     İsa’nın Bethlehem kentinde doğmasından sonra, doğuda O’nun yıldızını görüp oraya gelen bu yıldızbilimcilere “Macî” (Macus; Mecus; Magi; Magoi) denmektedir. (2553)

     Bu yıldızbilimciler (müneccimler), Yunanca konuşan Hristiyanlar tarafından “Treis Mágoi” (Τρεις Μάγοι), Bulgarca konuşan Hristiyanlar tarafından Trimata Vlıhvı” (Тримата Bлъхви), Makedonca konuşan Hristiyanlar tarafından Mudreçi od İstok” (Мудреци од Исток), Hırvatça konuşan Hristiyanlar tarafından Sveta Tri Kralja”, Rumence konuşan Hristiyanlar tarafından Magii de la Răsărit”, Macarca konuşan Hristiyanlar tarafından Napkeleti Bölcsek”, Çekçe konuşan Hristiyanlar tarafından Tři Králové”, Lehçe konuşan Hristiyanlar tarafından “Trzej Królowie”, Almanca konuşan Hristiyanlar tarafından “Heilige Drei Könige”, Flamanca konuşan Hristiyanlar tarafından “Wijzen uit het Oosten”, Fransızca konuşan Hristiyanlar tarafından “Rois Mages”, İspanyolca konuşan Hristiyanlar tarafından “Reyes Magos”, Portekizce konuşan Hristiyanlar tarafından “Três Reis Magos”, Danca konuşan Hristiyanlar tarafından “Hellige Tre Konger”, İsveççe konuşan Hristiyanlar tarafından “Tre Vise Männen”, Norveççe konuşan Hristiyanlar tarafından “De Tre Vise Menn”, Fince konuşan Hristiyanlar tarafından “Itämaan Tietäjät”, Rusça konuşan Hristiyanlar tarafından Tri Çarya” (Три Царя), Gürcüce konuşan Hristiyanlar tarafından Sami Yadokari” (სამი ჯადოქარი), Ermenice konuşan Hristiyanlar tarafından Yerek Moger” (Երեք մոգեր) olarak adlandırılır.

     Hristiyan dünyasının 6 Ocak günü kutladığı “Heilige Drei Könige” (Kutsal Üç Kral) adlı dînî bayram, işte bu yıldızbilimcilerden dolayıdır. İsa’nın Bethlehem kentinde doğmasından sonra, doğuda O’nun yıldızını görüp oraya gelen bu üç kişiyi anmaktadırlar.

     Peki kimdir bu adamlar?

     İsa’nın doğum yıldızını görüp tâ memleketlerinden kalkıp Kudüs’e gelen ve orada bebek İsa’yı arayan bu “yıldızbilimciler” (müneccimler) kimdirler, neyin nesidirler?

     “Macî” (Magi) ne demek? Kimlere deniyor?

     İncil’de onların “doğudan” geldikleri anlatılıyor. Bu “doğu” neresi?

     Bu adamların izini sürdüğümüzde, çok ilginç sonuçlara ulaşıyoruz ve hakikaten şaşırtıcı bilgilerle karşılaşıyoruz…

     Batı dillerinde bu adamları nitelemek için kullanılan “Magi” kelimesi, Yunanca orijinal İncil’de “Máğos” (Mάγος) şeklinde geçtiğinden dolayıdır. Çoğulu “Máğoi” (Mάγοι) biçimindedir. Genellikle “Sihirbazlar” veya “Müneccimler” için kullanılır. Bu da Latince’deki “Magus”tan alınmadır. (2554) Bunun kökeni de kutsal kitap Avesta kökenlidir. Kürtler’in (Medler) ve Farslar’ın (Persler) o zamanki dîni olan Zerdüştîlîk dîninin kutsal kitabı Avesta’nın “Yasna” bölümünde geçen “Ya sirûyê parê Macîyano” (Böylece Macîler’in ötesinde duyulabilirim) âyetine dayanır. (2555)

     Bilim insanlarına ve dînler uzmanlarına göre, Macîler, Zerdüştîlik’teki dîn adamları sınıfını ifade eder. (2556) Aynı şekilde, daha Hristiyanlık dîni ortaya çıkmadan ve İsa’dan çok önce, eski Yunan tarihçileri Herodot (M. Ö. 484 – M. Ö. 425) ve Strávon (M. Ö. 64 – M. S. 24) ile Mısırlı Yahudî dîn bilgini ve filozof İskenderiyeli Filon Yedidia (M. Ö. 20 – M. S. 45) da, “Macî” kelimesini Zerdüştî dîn adamlarını tanımlamak için kullanmışlardır. Bazen bu “sihirbazların” Babil Yahudî toplumundan etkilenmiş olabileceğine inanılır. (2557) Macîler, sonradan Zerdüştîlik’in Zurvanîlik mezhebini oluştururlar. Ancak 10. yy’dan sonra Zurvanîlik ile ilgili hiçbir kayda rastlanmaz. (2558)

     Bilindiği gibi ve elinizdeki kitabın daha önceki bölümlerinde anlattığımız üzere, Zerdüştîlik dîninin peygamberi olan Hz. Zerdüşt (as), aslında birçok insanın sandığı gibi tek kişi değil, farklı zaman aralıklarıyla yaşamış üç ayrı kişidirler. Ve üçü de bir sıfat olarak “Zerdüşt” şeklinde isimlendirilmişlerdir. I. Zerdüşt, yaklaşık olarak M. Ö. 3000’li yıllarda yaşamış ve asıl adı Mehâbâd olan peygamberdir (bugün Kürdistan’ın bir şehri O’nun adını taşımaktadır). II. Zerdüşt, takriben M. Ö. 2040’larda yaşayan ve gerçek adı Haşeng olan peygamberdir. III. Zerdüşt ise M. Ö. 660’larda yaşayan ve kendi gerçek adı da Zerdüşt olan peygamberdir. Bizim bugün Zerdüşt Peygamber olarak bildiğimiz ve tanıdığımız kişi, bu üçüncü kişidir. (2559) Bazı tarihçiler ve dînbilimciler, İsa’nın doğum yıldızını görerek “doğudan” çıkıp İsa’yı görmeye gelen bu Zerdüştî müneccimlerin, yeni doğan bebeğin (İsa’nın), “dünyaya gelen yeni Zerdüşt” olduğuna inandıkları için bu yolculuğu yaptıklarını dile getirmişlerdir. (2560) Bazı tarihçiler ve dînbilimciler de, “doğudan” bu ilginin devam ettiğini, Hz. İsa büyüyüp peygamberlik vazifesini yapmaya başladıktan sonra, İsa’nın öğretileriyle harmanlanan Zerdüştîlik inancının yeni bir şekil almaya başladığını ileri sürmüşlerdir. (2561)

     İncil’de, İsa’nın doğum yıldızını görüp gelen müneccimlerin (yıldızbilimcilerin) “doğudan” geldikleri belirtilmekte, ama coğrafya ismi verilmemektedir. Yunanca İncil’de bu ifade tam olarak “ápó ánatolõn” (ἀπὸ ἀνατολῶν) şeklinde geçmekte, yani “güneşin doğduğu yerden”. Tarihçiler ve bilim insanları, İsa’nın doğduğu dönemde Zerdüştîlik dîninin egemen olduğu imparatorluğun sınırlarının batıda Balkanlar’dan başlayıp doğuda Hindistan’a kadar uzandığını, dolayısıyla İncil’deki bu “doğudan” ifadesinden sözkonusu coğrafyayı tam olarak tespit etmenin oldukça müşkül olduğunu belirtmektedirler. (2562)

     19. yy’da yaşayan dünyaca ünlü İspanyol tarihçi Modesto Lafuente y Zamalloa (1806 – 66), İsa’nın doğum yıldızını gören yıldızbilimcilerin doğudan kalkıp Kudüs’e gelmesini “Kürtler’in yolculuğu” olarak adlandırmaktadır. (2563)

     ABD’li ünlü tarihçi, dînler uzmanı ve yazar Stephen Lee Mansfield (1958 – halen hayatta), İncil’de anlatılan kıssadaki yıldızbilimcilerin Zerdüştî Kürtler olduklarını kaleme almış önemli bir Batılı bilim adamı ve akademisyendir. Mansfield, İsa’nın doğum yıldızını görünce Kürdistan’dan kalkıp Kudüs’e gelen bu yıldızbilimcilerin Kürt olduklarını söylemektedir. (2564)

     İncil’de bahsedilen Macîler’in Kürdistan’dan gelen Zerdüştî Kürtler olduğunu ve İsa’nın doğum yıldızını görüp geldiklerini belirten bilim insanlarından biri de ABD’li ünlü tarihçi ve seyyah Dana Adams Schmidt (1915 – halen hayatta)’tir. (2565)

     Fransız tarihçi ve diplomat Gilles Lanneau (? – halen hayatta), İncil’de bahsedilen Macîler’in Kürdistan’dan gelen Zerdüştî Kürtler olduğunu ve İsa’nın doğum yıldızını görüp geldiklerini belirten diğer bir önemli araştırmacıdır. Lanneau, bu Kürt yıldızbilimcilerin Zağros Dağları eteklerinden kalkıp Kudüs’e geldiklerini anlatmaktadır. (2566)

     Yukarıda da belirttiğimiz üzere, İncil’de İsa’nın doğum yıldızını görüp gelen müneccimlerin (yıldızbilimcilerin) “doğudan” geldikleri söylenirken coğrafya ismi verilmemesi ve İsa’nın doğduğu dönemde Zerdüştîlik dîninin egemen olduğu imparatorluğun sınırlarının batıda Balkanlar’dan başlayıp doğuda Hindistan’a kadar uzanan devâsâ bir coğrafyayı kapsamasından dolayı, yıldızbilimcilerin geldikleri coğrafyayı tam olarak tespit etmek oldukça meşakkatlidir. Fakat konuyu derinlemesine araştırmış ve alanında da uzman olan pekçok tarihçi, bu yıldızbilimcilerin Kürt olduklarını ve Kürdistan’dan geldiklerini kaydetmişlerdir. İncil’de bahsedilen yıldızbilimci Macîler’in Zerdüştî Kürtler olduğunu ve İsa’nın doğum yıldızını Kürdistan’da görüp Kudüs’e geldiklerini belirten kaynakları aşağıda dipnot olarak sunuyorum. (2567)

     Bu yıldızbilimcilerin hatta Kürdistan’ın tam olarak neresinden geldiklerini söyleyen araştırmacılar da olmuştur. Örneğin Alman tarihçi ve dilbilimci Nadine Pungs (1981 – halen hayatta), İsa’nın doğumundan sonra Kudüs’e O’nu görmeye gelen bu Kürt yıldızbilimcilerin bugünkü İran Kürdistanı’ndaki Hemedan kentinden geldiklerini yazmıştır. (2568)

     Süryanîler’in ve Keldanîler’in anlatımlarına göre bu 12 Macî (yıldızbilimci), bugünkü Mardin (Mêrdîn) ilimizin Midyat (Midyad û Éstil) ilçesi ve çevresini içine alan Tur Abdin (Turabdîn) bölgesinden yola çıkıyorlar. Önce bugünkü Midyat’ın Anıtlı (Hax) köyüne geliyorlar. Hax’ta 9 Macî kalıyor ve 3 kişi Kudüs ve Bethlehem’e gidiyor. Giden 3 Macî geri döndüklerinde beraberlerinde Hz. İsa’nın bir elbisesini getiriyorlar. Fakat 12 Macî’nin her biri elbiseye sahip olmak istediğinden dolayı anlaşamıyorlar. En sonunda Hax’ta elbiseyi yakıyorlar. Elbisenin yakıldığı yerde bugün bir kilise var. Macîler’in her biri elbisenin külünden bir parça almak isterken, kül üzerinde İsa ve Meryem’in resminin olduğu 12 altın madalya buluyorlar. Macîler bunu bir mucize olarak değerlendiriyor ve Hax Kilisesi’ni inşâ ediyorlar. (2569)

     Bazı kaynaklarda ise İsa’nın doğum yıldızını görüp Kudüs ve Bethlehem’e giden bu Kürt yıldızbilimcilerin, Kürdistan’ın bugünkü Urmiye (İran Kürdistanı) ve Amêdîye (Irak Kürdistanı) kentleri arasındaki bir bölgeden yola çıktıkları söylenmektedir. (2570)

     Hemedan, Midyat, Urmiye ve Amêdîye olasılıkları içinde, doğru olma ihtimali en “yüksek” şehir, Amêdîye’dir. Yüksek bir dağın üzerinde kurulu Amêdîye, öteden beri dînlerin harmanlandığı bir şehirdir ve ayrıca dağın üstünde kurulu olmasından ötürü astronomi (yıldızbilim) çalışmalarının gelişmiş olması da normaldir.

     Türkiye sınırına sadece 10 km mesafede, Hakkari (Çolamerg) ilinin Çukurca (Çelê) ilçesinin hemen karşısında, Şırnak (Şehr-i Nûh) ilinin Uludere (Qîlaban) ilçesinin de çapraz hizasında yer alan Amêdîye, Güney Kürdistan (Irak Kürdistan Federe Devleti) topraklarında, Duhok ilinin bir ilçesi ve Duhok il merkezine 70 km mesafede bulunuyor. Dünyanın hem en güzel, hem de en ilginç şehirlerinden biridir, Amêdîye. Çünkü yerde, Kürdistan dağlarının eteklerinde değil, tepesinde kurulmuştur. Deniz seviyesinin tam 1426 m yükseğinde kurulmuş bir şehir. Etrafı ise tamamen surlarla çevrili. Günümüzde toplam 1200 evden müteşekkil bir şehirdir ve bu evlerde toplam 6 bin insan yaşar. (2571)

     Pekçok tarihçi ve araştırmacı, Hz. İsa’nın doğum yıldızını görüp Kudüs’e O’nu görmeye giden Zerdüştî Kürt Macîler’in bugünkü Amedîye şehrinden oldukları ve Amêdîye’den yola çıktıkları konusunda fikirbirliği içindedir. Amêdîye, doğru olma ihtimali en “yüksek” yerdir. (2572)

     Macîler (Magoi), Med İmparatorluğu’nu oluşturmak için birleşmiş olan 6 Kürt kabilesinden biriydi. Macîler, Ortadoğu’daki Kürt halkının atalarıdır. Peygamber Hz. Mehâbâd (as) yani I. Zerdüşt, Mithra dînini kurduktan beri vaiz olarak çalışıyorlar. Bunlar toplumun dîn öğretimi ve astroloji eğitimi ile meşgul bir kesimiydi. Eski günlerde Airyanem (İran) halkının eğitimli bir kesimi olan bilim adamları ve bilginlerdi. Macî (Magi), bilim adamlığı ile dîn adamlığını birleştirmiş bir meslekti. Macîler, bilim ile dînin senteziydi. Astroloji okudular ve ayrıca Mithra dînini ve daha sonra Zerdüştîlik dînini insanlara öğrettiler. Macîler bu iki dînin vaiziydi. İnsanlığın ve Dünya’nın geleceğini de tahmin edebilecek kadar bilgelik ve hikmet ile donanımlı bilim insanları grubuna dönüştüler. (2573)

     Size çok daha ilgincinize gidecek ve oldukça şaşıracağınız bir başka bilgi vereyim: Dînlerinin bir parçası olarak, bu Macî Kürtleri, yıldızlara özellikle dikkat ettiler ve o zamanlar bir bilim olarak kabul edilen astroloji için uluslararası bir ün kazandılar. Dînî uygulamaları ve astrolojiyi kullanmaları, “Macî / Magi” teriminin türevlerinin genel olarak okülteye uygulanmasına ve dünyadaki diğer dillere de aynı düzlemdeki anlamlar için geçmesine yol açtı. Macî (Magi) Kürtleri yıldızbilimci (müneccim, sihir sahibi) idiler ve bugün Batı dillerinde, örneğin İngilizce’de kullanılan ve “sihirli” anlamına gelen “magic” kelimesinin etimolojik kökeni de “Macî” (Magi) ismine dayanır, Macî Kürtleri’nden dolayıdır. (2574)

     Yıldızbilimci ve sihir sahibi Macî Kürtleri’nden türeyen ve “sihirli” anlamına gelen İngilizce’deki “magic” kelimesi, Almanca, Flamanca ve Fransızca’da “magie”, İtalyanca, İspanyolca ve Portekizce’de “magia”, Danca, İsveççe ve Norveççe’de “magi” şeklindedir.

     Etimoloji ile ilgili en az bunun kadar ilginç ve şaşırtıcı başka bir bilgi daha aktarayım: Yukarıda da değindiğimiz üzere, Macîler, Med İmparatorluğu’nu oluşturmak için birleşmiş olan 6 Kürt kabilesinden biriydi. Macîler, Ortadoğu’daki Kürt halkının atalarıdır. Günümüzde sayıları 60 milyonu aşkın bir büyük millet olan Kürtler, kendi aralarında Kurmanclar, Zazalar, Soranlar, Lorîler vb. alt gruplara ayrılırlar. Kurmancca, Zazaca, Soranîce, Lorîce; bunlar Kürtçe’nin lehçeleridirler. İşte Kürtler’in içindeki en kalabalık grubu oluşturan Kurmanclar’ın bu “Kurmanc” ismi, pekçok etimolog ve dilbilimciye göre bu Macî Kürtleri’ne atıfla doğmuş bir adlandırmadır ve “Macîoğulları” anlamına gelen “Kurên Macî” ifadesinden doğmuştur. “Kurên Macî” nitelemesi zamanla “Kurmacî” ve bugünkü “Kurmanc” şekline dönüşmüştür. (2575)

     İncil’de, yıldızbilimcilerin geldiğini duyan Kral Hirodes’in çok korktuğu ve adamlarına emir vererek yeni doğan bebeği (İsa’yı) her yerde arattırdığı, bunun üzerine Allah’ın onlara rüyâda bir melek göndererek, bu toprakları terketmeleri ve Mısır’a gitmeleri gerektiğini söylediği anlatılıyor. Yıldızbilimciler gittikten sonra Tanrı’nın bir meleği Yusuf’a rüyâda görünerek, “Kalk!” dedi, “Çocukla annesini al, Mısır’a kaç. Ben sana haber verinceye dek orada kal. Çünkü Hirodes öldürmek için çocuğu aratacak.” (2576)

     Böylece Yusuf kalktı, aynı gece bebek İsa’yla anesi Meryem’i alıp Mısır’a doğru yola çıktı. (2577)

     Yusuf, Meryem ve bebek İsa, Kral Hirodes’in ölmüne kadar Mısır’da kalırlar. (2578)

     Hirodes, yıldızbilimciler tarafından aldatıldığını anlayınca çok öfkelendi. Onlardan öğrendiği vakti gözönüne alarak Bethlehem ve bütün yöresinde bulunan 2 ve 2 yaşından küçük erkek çocukların hepsini öldürttü. (2579)

     Hirodes öldükten sonra, Tanrı’nın bir meleği Mısır’da Yusuf’a rüyâda görünerek, “Kalk!” dedi, “Çocukla annesini al, İsrail’e dön. Çünkü çocuğun canına kıymak isteyenler öldü.” (2580)

     Bunun üzerine Yusuf kalktı, çocukla annesini alıp İsrail’e döndü. (2581)

     Ama Yahudiye’de Hirodes’in yerine oğlu Arhelas’ın kral olduğunu duyunca oraya gitmekten korktu. Rüyâda uyarılınca Celile bölgesine gitti. (2582)

     Oraya varınca Nasıra (Natzrat, Nazareth) denen kente yerleşti. Bu, peygamberler aracılığıyla bildirilen, “O’na ‘Nasıralı’ denecektir” sözü yerine gelsin diye oldu. (2583)

     Meryem oğlu İsa, babasız doğmuştu. (2584) Yahudîler, İsa’nın babasız yaratılışını inkâr ettiler. İsa’nın annesi Meryem’in odasını ziyaret eden tek kişinin Zekeriya olmasından ötürü, Zekeriya’ya ve Meryem’e zinâ iftirası attılar. (2585) Zekeriya Peygamber’i şehîd ettiler.

     Zekeriya’nın katlediliş şekliyle ilgili anlatılan bir rivayete göre, O Yahudîler’in katlinden emin olmak için onlardan kaçtı. İçi oyuk bir ağacın içine girdi ve ağaç, bir mucize eseri olarak kovuğunu kapattı. Bununla birlikte Zekeriya’nın elbisesinin bir parçası dışarıda kaldı. Yahudîler, O’nu ararken ağaçtan uzamış görünen elbise parçasını farkettiler ve O’nun ağacın içinde olduğuna hükmettiler. Bunun üzerine ağacı testereyle ikiye biçtiler ve Zekeriya Peygamber bu şekilde feci bir biçimde can verdi. (2586)

     İncil’de ise Zekeriya’nın Hirodes’in askerleri tarafından tapınak ile sunak arasında öldürüldüğü anlatılıyor. (2587)

     İslamî kaynaklarda yazdığına göre, Zekeriya Peygamber şehîd edildiğinde 100 yaşlarındaydı. (2588) Tam 100 yaşında olduğunu kabul edersek, demek ki öldürüldüğünde oğlu Yahya 7 yaşında, hânımının yeğeni İsa da 6 yaşındaydı. Bu da M. S. 2 yılına tekabül eder.

     2003 yılında, İsrail’in Kudüs (Yeruşalayim) kenti yakınlarındaki Cuz Vadisi’nde M. S. 1. yy’dan kalma bir anıt olan Avşalom Anıt Mezarı’nın üzerinde keşfedilen 4. yy’dan kalma bir yazıt, “Bu, Yohanna (Yahya)’nın babası kutsal rahib, şehîd Zexariya (Zekeriya)’nın mezarıdır” şeklinde deşifre edildi. (2589) Bazi bilginler, bunun Yahya’nın babası Zekeriya’nın gömüldüğü yer olduğunu gösterdiğini ifade ettiler. Kudüs’teki İbrani Üniversitesi’nden arkeoloji profesörü Gideon Foerster (1935 – halen hayatta), yazıtın, Zekeriya’nın yaşlı Simeon ve İsa’nın kardeşi James ile gömüldüğünü belirten 6. yy’dan kalma bir Hristiyan metniyle uyuştuğunu ve her ikisinin de otantik olduğuna inandığını söyledi. (2590) Teoriyi daha akla yatkın yapan şey, mezarın Bizans yazıtlarından üç asır daha eski olması, sadece iki mezar tezgâhı olan bir mezarın üç mezar için kullanılmasının olası olmamasıdır. Mezar tarihi boyunca defalarca değişmişti. (2591)

     Zekeriya’nın hânımı Elizabeth’ten ise İncil’in son bahsedişi, Yahya’yı doğurmasıdır. (2592) Ondan sonra Elizabeth’ten hiç bahsedilmez. Ne zaman ve kaç yaşında vefat ettiği bilinmemektedir. Kudüs yakınlarında “Elizabeth’in Mezarı” denilen bir türbe var, orada defnedilmiş olduğuna inanılıyor. (2593)

     Kadın peygamber Anna ise M. S. 5 yılında vefat etti. (2594) Vefat ettiğinde İsa henüz 9 yaşında, Yahya 10 yaşında, Meryem ise 23 yaşındaydı.

     Yusuf’la Meryem, “Rabb’in Yasası”nda öngörülen her şeyi yerine getirdikten sonra Celile’ye, kendi kentleri Nasıra’ya döndüler. (2595)

     Çocuk büyüyor, güçleniyor ve bilgelikte yetkinleşiyordu.

     Tanrı’nın lütfu O’nun üzerindeydi.

– devam edecek –

     DİPNOTLAR:

(2542): İncil, Matta, 2:1 – 12

(2543): Phyllis G. Jestice, Holy People of the World – A Cross-Cultural Encyclopedia, “Magi” maddesi, cilt 1, s. 526, ABC – CLIO Publishing, Oxford & Denver & Santa Barbara 2004

(2544): Bruce M. Metzger – Michael David Coogan, The Oxford Companion to the Bible, s. 446, 483 ve 547, Oxford University Press, Oxford & New York 1993 / Bruce M. Metzger – Michael David Coogan, People and Places of the Bible, s. 188, Oxford University Press, Oxford & New York 2001 / G. Davis Dean Jr., Tithes and Offerings Perspectives on Christian Giving, s. 84, RoseDog Books, Pittsburgh 2014 / Brian P. Levack, New Perspectives on Witchcraft, Magic and Demonology, cilt 5, s. 35 – 36, Routledge Publishing, Londra & New Yok 2001 / Jonathan Raanonymus Christian Ramachandran, Paternal Light – Lost Orthodoxy: Heart of the Gospel, s. 279, Through the Eyes of the Kings of Christian Theology, Lyon 2018 / Marcus van Alphen, Christianity & Esotericism, s. 74, Inspiration Press, 2010 / Geza Vermes, The Nativity: History and Legend, s. 22, Penguin Books, Londra 2006

(2545): Bruce M. Metzger – Michael David Coogan, The Oxford Companion to the Bible, s. 446, 483 ve 547, Oxford University Press, Oxford & New York 1993 / Bruce M. Metzger – Michael David Coogan, People and Places of the Bible, s. 188, Oxford University Press, Oxford & New York 2001 / G. Davis Dean Jr., Tithes and Offerings Perspectives on Christian Giving, s. 84, RoseDog Books, Pittsburgh 2014 / Bruce M. Metzger, New Testament Studies: Philological, Versional and Patristic, cilt 10, s. 24 – 25, Brill Publishing, Leiden 1980

(2546): Aram Dawud, Mêjûy Kilêsay Kurdî, Lê Serdemî Sasanîyekanda, s. 21 – 22; aktaran: Aso Zağrosî, Yeni Yıl, Kürtler ve Hristiyanlık, Kurdistaname, 9 Kasım 2016, https://kurdistaname.net/tr/node/77

(2547): Excerpta Latina Barbari, cilt 11, bölüm 51, 5. – 6. yüzyıl

(2548): George A. Kiraz, Malphono w-Rabo d-Malphone, Witold Witakowski, “The Magi in Syriac Tradition”, s. 809 – 844, Gorgias Press, Piscataway 2008

(2549): Hymns and Carols of Christmas, Concerning the Magi and their Names, http://www.hymnsandcarolsofchristmas.com/Text/concerning_the_magi_and_their_na.htm

(2550): Acta Sanctorum, “May”, cilt 1, 1780, archive.org/search.php?sort=title&query=%28contributor%3A%28Falvey%20Memorial%20Library%2C%20Villanova%20University%29%29%20AND%20-mediatype%3Acollection%20AND%20firstTitle:A / ayrıca bkz. Hymns and Carols of Christmas, Concerning the Magi and their Names, http://www.hymnsandcarolsofchristmas.com/Text/concerning_the_magi_and_their_na.htm

(2551): Tevrat, Yeşaya, 60:1 – 6

(2552): Zebur, Mezmurlar, 72:11

(2553): Illustrated Bible Dictionary, “Magi” maddesi, s. 1066, Holman Bible Publishers, Nashville 2003 / ayrıca bkz. Dünyadaki tüm ansiklopedilerde “Magi” ve “Macî” maddeleri

(2554): Oxford English Dictionary, “Magus” maddesi, Oxford University Press, Oxford 1998

(2555): Avesta, Yasna, 33:7

(2556): Mary Boyce, A History of Zoroastrianism: The Early Period, cilt 1, s. 10 – 11,  Brill Publishing, Leiden 1989 / Mary Boyce, Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices, s. 48,  Routledge Publishing, Londra & New York 2001 / Linda Murray, The Oxford Companion to Christian Art and Architecture, s. 293, Oxford University Press, Oxford 1996 / Stephen Mitchell, A History of the Later Roman Empire (AD 284–641): The Transformation of the Ancient World, s. 387, Wiley – Blackwell Publishing, Oxford & Malden 2007

(2557): Theodor Zahn, Das Evangelium das Matthäus: Kommentar zum Neuen Testament, s. 93, Deichert Verlag, Leipzig & Erlangen 1922; modern baskı: Brockhaus Verlag, Wuppertal 1984 / Ludwig Neidhart, Als die Zeit Erfüllt War, Brücke zum Menschen, sayı 133, s. 41, 1998

(2558): Ehsan Yarshater, Encyclopædia Iranica, “Zurvanismus” maddesi, Jes P. Asmussen, “Āz” maddesi, Shaul Shaked – Wilhelm Eilers, “Bakht” maddesi, Mansour Shaki, “Dahri” maddesi, s. 35 – 44, Center for Iranian Studies, Columbia Universirty Press, New York 2002 / Mary Boyce, Some Reflections on Zurvanism. Bulletin of the School of Oriental and African StudieIn, sayı 19, s. 304 – 316, SOAS Publishing, Londra 1957 / Jacques Duchesne-Guillemin, Notes on Zurvanism, Journal of Near Eastern Studies, sayı 15, s. 108 – 112,  UCP Publishing, Chicago 1956 / Richard Frye, Zurvanism Again, The Harvard Theological Review, sayı 52, s. 63 – 73,  Cambridge University Press, Londra1959 / Robert Charles Zaehner, A Zervanite Apocalypse, Bulletin of the School of Oriental and African Studies. Sayı 10, s. 377 – 398, SOAS Publishing, Londra 1940 / Robert Charles Zaehner, Zurvan, A Zoroastrian Dilemma, Clarendon Publishing, Oxford 1955,  Robert Charles Zaehner, The Dawn and Twilight of Zoroastrianism, Putnam Publishing, New York 1961 / Robert Charles Zaehner, Teachings of the Magi: Compendium of Zoroastrian Beliefs, Sheldon Publishing, New York 1975 / Burchard Brentjes, Das Alte Persien: Die Iranische Welt vor Mohammed, Schroll Verlag, Viyana 1978 / Geo Widengren, Die Religionen Irans, Kohlhammer Verlag, Stuttgart 1965 / Geo Widengren, Iranische Geistesweltvon den Anfängen bis zum Islam, “Der Zervanismus”. S. 77 – 108, Holle Verlag, Baden-Baden 1961 Josef Wiesehöfer, Das Antike Persien (Von 550 v. Chr. bis 650 n. Chr.), Edition Albatros, Düsseldorf 2005

(2559): Vikipedi (Türkçe), “Zerdüştçülük” maddesi

(2560): William Hone, The Apocryphal Books of the New Testament, Gebbie & Co. Publishers, Philadelphia 1890, https://archive.org/stream/apocryphalnewtes00honeuoft#page/40/mode/2up

(2561): Ugo Monneret de Villard, Le Leggende Orientali Sui Magi Evangelici, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vatikan 1952 / Stuart Mews, Religion and National Identity, Sebastian Brock, “Christians in the Sasanian Empire: A Case of Divided Loyalties”, s. 1 – 19, Studies in Church History – 18, Blackwell Publishing, Oxford 1982

(2562): Michael Axworthy, A History of Iran, s. 31 – 43, Basic Books, New York 2008

(2563): Modesto Lafuente y Zamalloa, Fr. Gerundio – Periódico Satírico de Política y Costumbres, cilt 4, s. 370, Imprenta de Mellado, Madrid 1840

(2564): Stephen Lee Mansfield, The Miracle of the Kurds, Worthy Publishing, Brentwood 2014

(2565): Dana Adams Schmidt, Journey Among Brave Men, Grove Atlantic Press, New York 2018

(2566): Gilles Lanneau, Mehr: Ce Dieu qui Ressemble au Christ, Les Deux Océans, Paris 2017

(2567): Modesto Lafuente y Zamalloa, Fr. Gerundio – Periódico Satírico de Política y Costumbres, cilt 4, s. 370, Imprenta de Mellado, Madrid 1840 / Stephen Lee Mansfield, The Miracle of the Kurds, Worthy Publishing, Brentwood 2014 / Dana Adams Schmidt, Journey Among Brave Men, Grove Atlantic Press, New York 2018 / Gilles Lanneau, Mehr: Ce Dieu qui Ressemble au Christ, Les Deux Océans, Paris 2017 / Nadine Pungs, Das Verlorene Kopftuch: Wie der Iran Mein Herz Berührte, Piper Verlag, Münih 2018 / Manuel Martorell Pérez, Kurdos, Los Libros de la Catarata, Fecha Publicación, Madrid 2019 / Christopher Hayden Crossan, Children of the Magi: A Sacred History of the Kurds and the Persians, Bowker Publishing, New Providence 2017 / Bette Jane Bailey, Who are the Christians in the Middle East?, William B. Eerdmans Publishing, Grand Rapids 2003 / Hamma Mirwaisi, The History of the Kurdish People, s. 234 ve 348 – 366, Independently Published, 2019 / Hamma Mirwaisi, Why Did The Three Wise Men Visit Jesus Christ at His Birth?, Ekurd, 12 Temmuz 2010, https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/7/turkey2778.htm / Biblica Staff, A Bible for the Magi, 23 Aralık 2016, https://www.biblica.com/articles/a-bible-for-the-magi/ / Matthew Hand – Mark Brockman, The Kurdish People: A Background and History, “No Friends but the Mountains”, Free Republic, 8 Nisan 2004, http://freerepublic.com/focus/news/1113459/posts / Servicio Informativo Ecuménico y Popular (SIEP), “Kurmanji”, 16 Aralık 2008, https://ecumenico.org/kurmanji/ / Politics and Prophecy, Modern Kurds, Ancient Medes: A Date with Destinity?, 24 Temmuz 2017, https://politicsandprophecy.com/blog/modern-kurds-ancient-medes-a-date-with-destiny/ / Aso Zağrosî, Yeni Yıl, Kürtler ve Hristiyanlık, Kurdistaname, 9 Kasım 2016, https://kurdistaname.net/tr/node/77 / Bahoz Şavata, İlk Kürt Dîn Adamları: Mitannimuwa, https://bahozsavata.com/ilk-kurt-din-adamlari-mitannimuva/

(2568): Nadine Pungs, Das Verlorene Kopftuch: Wie der Iran Mein Herz Berührte, Piper Verlag, Münih 2018

(2569): Dale A. Johnson, Visits of Gertrude Bell to Tur Abdin, s. 144 – 146, New Sinai Press, New York 2007

(2570): Manuel Martorell Pérez, Kurdos, Los Libros de la Catarata, Fecha Publicación, Madrid 2019

(2571): İbrahim Sediyani, Amêdîye, Ufkumuz, 29 Ocak 2013

(2572): Bette Jane Bailey, Who are the Christians in the Middle East?, William B. Eerdmans Publishing, Grand Rapids 2003 / Lonely Planet, Die Welt – Eine Reiseführer für alle Länder dieser Erde, “Highligts” bölümü “Amediye” maddesi, s. 337, https://books.google.de/books?id=Lm07DwAAQBAJ&pg=PA337&lpg=PA337&dq=heilige+drei+k%C3%B6nige+kurden&source=bl&ots=OY1JK-rTNG&sig=ACfU3U1e7p99MXbtvekfAqi4KxGz-tAZzg&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwil-PiL9LXpAhUGsaQKHQNPBJsQ6AEwG3oECAwQAQ#v=onepage&q=heilige%20drei%20k%C3%B6nige%20kurden&f=false / Ganas de Mundo, Amadiya, 23 Aralık 2019, https://ganasdemundo.com/amadiya/ / Atlas Obscura, Bahdinan Gate – Amedi, Iraq, https://www.atlasobscura.com/places/bahdinan-gate /

(2573): Hamma Mirwaisi, Why Did The Three Wise Men Visit Jesus Christ at His Birth?, Ekurd, 12 Temmuz 2010, https://ekurd.net/mismas/articles/misc2010/7/turkey2778.htm

(2574): Oxford Dictionary of English, cilt 2, “magic” maddesi, Oxford University Press, Oxford 2003

(2575): Servicio Informativo Ecuménico y Popular (SIEP), “Kurmanji”, 16 Aralık 2008, https://ecumenico.org/kurmanji/

(2576): İncil, Matta, 2:13

(2577): İncil, Matta, 2:14

(2578): İncil, Matta, 2:15

(2579): İncil, Matta, 2:16

(2580): İncil, Matta, 2:19 – 20

(2581): İncil, Matta, 2:21

(2582): İncil, Matta, 2:22

(2583): İncil, Matta, 2:23

(2584): İncil, Matta, 1:24 – 25; Luka, 1:30 – 56 ve 2:5 / Kur’ân-ı Kerîm, Baqara 87 ve 253, Âl-i İmran, 45 – 51 ve 59; Nisa 171; Maide 110; Meryem 16 – 22; Tahrim 12

(2585): Kur’ân-ı Kerîm, Nisa 156 / ayrıca bkz. Ahmed Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiyâ ve Tevarih-i Hulefâ, “Kıssa-i Zekeriyya, Yahya ve İsa Aleyhimusselam” bölümü, s. 42, Bedir Yayınları, İstanbul 1966

(2586): İbn-i Esir, El- Kâmil fi Tarih, cilt 1, s. 235, Beyrut 1979 / Taberî, Cami’ul- Beyan an Tewîl-i Âyi’l- Qur’ân, cilt 2, s. 105, Riyad 2003

(2587): İncil, Matta, 23:35; Luka: 11:51

(2588): Ahmed Cevdet Paşa, Kısas-ı Enbiyâ ve Tevarih-i Hulefâ, “Kıssa-i Zekeriyya, Yahya ve İsa Aleyhimusselam” bölümü, s. 42, Bedir Yayınları, İstanbul 1966

(2589): Jerome Murphy-O’Connor – Antony Spawforth – Christopher Mee – Amanda Claridge – Henry Cleere – Roger Collins – Timothy Darvill – Paul Stamper – Jane Timby – Anna Ritchie – Graham Ritchie – Andy Halpin – Conor Newman, The Holy Land: Oxford Archaeological Guides, s. 133 – 134, Oxford University Press, Oxford & New York 2008,   https://books.google.de/books?id=cSuErBFmykQC&pg=PA134&lpg=PA134&dq=This+is+the+tomb+of+Zachariah,+the+martyr,+the+holy+priest,+the+father+of+John&source=bl&ots=s_coa1HloI&sig=ACfU3U3CBOP_hk589x9wzQyj-0KZ3g5umg&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwjLnfPYlqrpAhWFlIsKHcMBDmEQ6AEwC3oECAsQAQ#v=onepage&q&f=false / Mark Willacy, Tomb Inscription Points to Father of John the Baptist, ABC, 12 Temmuz 2003, https://www.abc.net.au/am/content/2003/s900660.htm / Ben Lynfield, New Find, Old Tomb and Peeks at Early Christians, The Christian Science Monitor, 18 Aralık 2003, https://www.csmonitor.com/2003/1218/p14s01-wome.html / Peter Nathan, Written in Stone, Vision, Yaz 2004, https://www.vision.org/written-stone-317 / Saint Zacharias, Father of John the Baptist, Reliquarian, 1 Ocak 2013, https://reliquarian.com/2013/01/01/saint-zacharias-father-of-john-the-baptist/ / The Mystery of “Absalom’s Tomb”, bölüm 1, Bible Reading Archeology, 27 Mayıs 2016, https://biblereadingarcheology.com/2016/05/27/the-tomb-of-absalom/ / Gary Michuta, Did John the Baptist’s Father Die a Martyr?, Detroit Catholic, 1 Eylül 2016, https://detroitcatholic.com/news/gary-michuta/did-john-the-baptist-s-father-die-a-martyr / Tombs in the Kidron Valley, Generation Word, http://www.generationword.com/jerusalem101/32-tombs-in-kidron.html / Kidron Valley, See the Holyland, https://www.seetheholyland.net/tag/tomb-of-zechariah/

(2590): Amiram Barkat, Jewish Yad Avshalom Revealed as a Christian Shrine From Byzantine Era, Haaretz, 22 Temmuz 2003, https://www.haaretz.com/1.5348158

(2591): Joe Zias – Émile Puech, The Tomb of Absalom Reconsidered, New Eastern Archaeology, sayı 68, s. 149 – 165, The Foundation for Biblical Archaeology, Aralık 2005, https://www.researchgate.net/publication/293357934_The_Tomb_of_Absalom_Reconsidered

(2592): İncil, Luka, 1:56 – 64

(2593): Custodia Terræ Sanctæ, http://www.custodia.org/default.asp?id=1883

(2594): Heiligenlexikon, Biographien, Hanna auch Anna, heiligenlexikon.de/BiographienH/Hannah.html / Wikipedia (Almanca), Hanna (Prophetin), https://de.wikipedia.org/wiki/Hanna_(Prophetin) / Josef Nyáry, Die Ersten Propheten Waren Hanna und Simeon, Bild, https://www.bild.de/ratgeber/2010/hanna-und-simeon-15114582.bild.html

(2595): İncil, Luka, 2:39 – 40

     SEDİYANİ HABER

     18 MAYIS 2020

Yaşamak bir şiir, yeni anladım
mısraları bünyanun mersus, sarı yapraklar ve buz mavisi
dağların bir yamacı muhacir çeşmesi
zozan, yeşil örtüsü çoban kızının
bir yamacı güneş vuran göğsüm
bir kez bile değmeyen gölgesi saçlarının
içimde kaval sesi var
kuzular meletiyorum mezarlıklarda
ben ölünce sen kapat cansız ağzımı, gúla rozín
soğuk dudaklarımda gezdir, çoban kızı
yüzüksüz parmaklarını.
 
Dört tane duvar ve huzurlu bir sabah kahvaltısı
anladım ki buymuş dünyada en büyük zenginlik
üşüyorum sokaklar çok soğuk, gúla rozín
yıldızların sayısını bile ezberledim saya saya
neden her gece aynı şeyler giriyor rüyalarıma
bir evladın yüreğine gömdüğü hüzün
küçük bir kız çocuğunun kıvrım kıvrım saçları
her okşadığımda bir daha yarılır kızıldeniz orta yerinden
her öptüğümde bir damla su düşer ateşine ibrahimin
her kokladığımda bir güvercin yuva yapar sevr mağarasına
ve her uyandığımda yeniden korku
yeniden çığlık
bir mukaddime de ben yazarım kendi endülüsümde
bir danişmend de ben olurum dergahsız ve yurtsuz
bir hasan sabbah da ben büyütürüm gizli gizli içimde.
 
(“Gúla Rozín” şiirinden, İbrahim Sediyani)
*
757 Total Views 1 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

5 Cevap Kadın Peygamberler – 37

  1. Zekeriya dedi ki:

    Maci’den sonraki diger iki ismi de merak etmeye basladim. Emeğinize saglik.   
    Ozellikle de du kisimlar için harcanan emek olaganustu.
    Bu yıldızbilimciler (müneccimler), Yunanca konuşan Hristiyanlar tarafından “Treis Mágoi” (Τρεις Μάγοι), Bulgarca konuşan Hristiyanlar tarafından “Trimata Vlıhvı” (Тримата Bлъхви), Makedonca konuşan Hristiyanlar tarafından “Mudreçi od İstok” (Мудреци од Исток), Hırvatça konuşan Hristiyanlar tarafından “Sveta Tri Kralja”, Rumence konuşan Hristiyanlar tarafından “Magii de la Răsărit”, Macarca konuşan Hristiyanlar tarafından “Napkeleti Bölcsek”, Çekçe konuşan Hristiyanlar tarafından “Tři Králové”, Lehçe konuşan Hristiyanlar tarafından “Trzej Królowie”, Almanca konuşan Hristiyanlar tarafından “Heilige Drei Könige”, Flamanca konuşan Hristiyanlar tarafından “Wijzen uit het Oosten”, Fransızca konuşan Hristiyanlar tarafından “Rois Mages”, İspanyolca konuşan Hristiyanlar tarafından “Reyes Magos”, Portekizce konuşan Hristiyanlar tarafından “Três Reis Magos”, Danca konuşan Hristiyanlar tarafından “Hellige Tre Konger”, İsveççe konuşan Hristiyanlar tarafından “Tre Vise Männen”, Norveççe konuşan Hristiyanlar tarafından “De Tre Vise Menn”, Fince konuşan Hristiyanlar tarafından “Itämaan Tietäjät”, Rusça konuşan Hristiyanlar tarafından “Tri Çarya” (Три Царя), Gürcüce konuşan Hristiyanlar tarafından “Sami Yadokari” (სამი ჯადოქარი), Ermenice konuşan Hristiyanlar tarafından “Yerek Moger” (Երեք մոգեր) olarak adlandırılır.

  2. Deli Nestor dedi ki:

    Ne detaylı, derli toplu ve özgün kuramını kaynaklarla kuran bir yazı dizisi. Dizinin ilk yazısından başlayacağım okumaya. Emeğinize bereket…

  3. Mahsun Dağ dedi ki:

    Yüreğinize kaleminize sağlık mamoste.

  4. Michael dedi ki:

    Üstad bu nasıl bir çalışmadır. Yıllardan beri okuduğum ve içimden ne olursun bitmesin diyerek tatminlik hissettiren tek eserdir. Tebrik ederim.

  5. Cihat Oruç dedi ki:

    Bilincine sağlık. Macîoğulları olarak bir çırpıda okudum. Nefis bir makale…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir