Kürdistan Dağlarında 70 Üzüm Çeşidi Yetişiyor

 

isediyani

Azad Kürdistan dağlarında 70 üzüm çeşidi yabanî bir şekilde yetişiyor.

 

 

 

 

     Azad Kürdistan dağlarında 70 üzüm çeşidi yabanî bir şekilde yetişiyor.

     Kürdistan’da üzüm yetiştiriciliğinin uzun bir geçmişi var. Kürdistan’da çok eskiden beri doğal ortamda yabanî bir şekilde yetişen üzüm türleri bulunuyor. Yapılan araştırmalara göre Kürdistan dağlarında 70 tür yerel üzüm çeşidi yetişiyor. Özellikle Süleymaniye’de son yıllarda üzüm ekimi ve yetiştiriciliği önemli bir ticarî sektör oldu.

     Şeyh Sıddık Barawî, asıl iş olarak kumaş tüccarlığı yapıyor ancak yeni üzüm çeşidi yetiştirme merakından dolayı, Kürdistan’da yetiştirdiği güzel üzümlerle kısa bir zamanda bu sektörde tanınan bir isim haline geldi. Şeyh Sıddık Barawî’nin çiftliğinde yetiştirdiği güzel üzüm fidanlarına Kürdistan’ın farklı yerleriyle birlikte Arap ülkelerinden de büyük bir talep var. Rûdaw’a konuşan Şeyh Sıddık Barawî, “En büyük sevgi ve hayâlim yeni bir üzüm çeşidi yetiştirmek ve Kürdistan’a en güzel üzüm türlerini getirtmekti. Kürdistan’daki üzümlerden renk ve tat olarak farklı olan üzüm çeşitlerini yetiştirmeyi denemek istiyordum” dedi.

     Barawî, hayâllerini gerçekleştirmek için 11 yıl önce Süleymaniye’de bir tarla alarak işe başlıyor. Tarlayı aldıktan sonra Çin’e giderek 25 üzüm çeşidi fidanı getirten Barawî’nin denediği üzüm çeşitlerinden sadece 8’i Kürdistan’daki tarla ve hava koşulları için üretilmeye elverişli çıkıyor. Şeyh Sıddık, Bıxur, Subıryar, Şirî, Mıkyac, Mon Drup’un siyah ve kırmızı çeşidi, Gül ve Pencey Sihrawi (Sihirli Parmak) üzüm çeşitlerini kayıt altına almış. Barawî, “En son getirdiğim üzüm çeşidi Avustralya, Kanada ve Amerika’da geliştirilen Mon Drupe üzümüdür. Çok harika ve eski olan üzüm çeşidinin adı yok. Çin’de kilosu 56 dolardan satılıyor. Japonya menşeli olan şirî (süt) çeşidi üzümün kilosu ise Çin’de 113 dolara satılıyor. Tadı çok güzel ve gül kokulu. Bıxur üzümü de çok çabuk yetişiyor ve tadı çok harika” dedi.

     Yeni üzüm çeşidi yetiştirme konusunda firmalar arasında ciddi bir rekabet olduğunu belirten Barawi, “Mon Drup üzüm çeşidini bulana kadar çok büyük para harcadım. 5 kez Mon Drup çeşidi diye üzüm fidanı aldım ama hiçbirinde Mon Drup çıkmadı. Daha sonra Çin’deki bir çiftliği bana birkaç kez telefon açması, mail göndermesi ve hediye sunmasından sonra ziyaret etmeye razı oldum ve 50 aldım. Çünkü o çiftlik 2031 yılına kadar fidanlarının dünyada yayılmasını istemiyordu” ifadelerini kullandı. Mon Drup üzüm çeşidine tadı ve eski olmasından dolayı çok yüksek bir talebin olduğunu kaydeden Şeyh Sıddık Barawî, “Ürdün, Suriye, İran, Suudî Arabistan, Cezayir, Fas ve Ukrayna’da fidan talebinde bulundular ancak henüz hiçbir yere satmadım” dedi. Geçen yıl Kürdistan’daki çiftçilere 1000 üzüm fidanını tanesini 10 dolardan satan Şeyh Sadık, talepleri yetiştirebilmek için Çin’de kiraladığı tarlada 10 bin fidan dikti.

     Süleymaniye Tarım Müdürlüğü Geliştirme Birimi, Süleymaniye’de kendilerine ait tarlalarda bazıları yerel, bazıları da Avrupa ve Amerika’da yetiştirilen 37 üzüm çeşidi üretiyor. Süleymaniye Tarım Müdürlüğü Geliştirme Birimi Sorumlusu Zana Muhammed, “Şeyh Sıddık’ın bağındaki üzüm çeşitlerinin çoğu Kürdistan’da en iyi ve yeni çeşitlerdir. Sadece Gül çeşidi üzerinde yaptığımız incelemede farklı bir çeşit olduğunu tespit ettik ve kayıt altına aldık” diye konuştu.

     Dünyada en yaygın üzüm çeşitleri Avrupa ve Amerika olarak bilinen iki üzüm çeşididir. Dünya genelinde ekilen üzüm türlerinin % 90’ını bu iki çeşit oluşturuyor. Ama dünya genelinde kayıt altına alınmış 2000 üzüm türü bulunmasına rağmen Kürdistan’da 135 üzüm çeşidi kayıt altına alınmış.

     Kürdistan Tarım Bakanlığı, yerel üzüm çeşitlerinin arttırılması ve Kürdistan’a yeni üzüm çeşitlerinin getirilmesi amacıyla 2001 yılında Zuher Alamlî adında bir üzüm uzmanının aracılığı ve illerdeki personelin yardımıyla fidan çeşitlerini kurduğu bir çiftlikte topladı.

     Erbil Tarım Müdürlüğü Araştırma Birimi Sorumlusu Azuz Ahmed, “Uzmanların araştırma ve takip etmesiyle 128 üzüm tarzını biraraya getirebildik. Bunların bir kısmı Kürdistan’ın yerel üzüm çeşitleri, bir kısmı da Avrupa ve Amerika üzüm çeşitleriydi. Kürdistan’da üzüm bankası çiftliği kurmak amacıyla yaptık” dedi. Geçen yıllarda bütçenin azalmasından dolayı yeni üzüm çeşitlerini toplayamadıklarını belirten Azuz Ahmed, ancak çiftçilerin özel imkânlarıyla getirdiği üzüm çeşitleri arasından yaptığımız araştırmalar sonucu kayıt altına aldığımız üzüm türü sayısını 135’e çıkarabildiklerini söyledi.

     Babasıyla birlikte Erbil (Hewlêr)’in Ankawa semtinde 21 yıldır 10 dönümlük arazilerinde üzüm yetiştiren çiftçi Selwan Serdar Sake, 7 çeşitle başladığı bahçesinde şu anda 54 üzüm çeşidi yetiştiriyor. Selwan Serdar Sake, “Bahçemde yetiştirdiğim 54 üzüm çeşidinin bazılarını Erbil Tarım Müdürlüğü Araştırma Birimi’nden, bazıları Amerika’dan ve bazılarını da komşu ülkelerden getirttim. Yıllık 50 – 60 bin ton üzüm yetiştirerek pazara sunuyorum. Ayrıca, çiftçi ve fidancılara da binlerce fidan satıyorum” dedi. Güzel üzümlere çok ilgi gösterilmediğini kaydeden Selwan Sake, “Krimsun adında çekirdeksiz bir üzüm çeşidimiz var ve çok güzel. Avrupa’da kilosu 7 euroya satılıyor ama Kürdistan’da 1 dolardan fazlaya satılmıyor” ifadelerini kullandı.

     Üzüm geliştirme ve yetiştirme alanında doktora sahibi Dr. Şebeq Hewezî, “Kürdistan dünya genelinde çok eskiden beri dağlarda yabanî bir şekilde yetişen 70 yerli üzüm çeşidine sahip. Ancak bu üzümler daha sonra Avrupa’ya götürülerek yeni isimlerle Avrupa üzümleri olarak kaydedilmiş” diye konuştu. Hewezî, “Kürdistan toprağı fidan ekimine çok elverişli. Çiftçilerde fidan ekimi ve yetiştirilmesi konusunda iyi bir uzmanlığa sahip. Araştırma ve geliştirme çalışmaları ile birlikte yeni tür üzüm çeşitlerinin de getirilmesiyle Kürdistan onlarca üzüm çeşidine sahip olmalı” dedi.

     RÛDAW

     1 ARALIK 2019

 

232 Total Views 5 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir