Yapılan Hata Vikingler’i Nasıl Kanada’ya Götürdü?

 

isediyani

Vikingler, Grönland’ı tamamen ıskalayarak, seferlerini güneye doğru sürükleme eğiliminde. Eğer susuzluk, açlık veya denizdeki fırtınalar yüzünden telef olmadılar ise, doğruca Kanada’nın Labrador ve Newfoundland kıyılarına çıktılar.

     Yapılan bir çalışmaya göre, Vikingler tarafından kullanılan ve “güneştaşı” olarak adlandırılan esrarengiz kristal, Grönland (Kalaallit Nunaat)’ı arayan denizcileri Kuzey Kızılderili Kıtası’na yönlendirmiş olabilir. İçinden geçen ışığın polarizasyonunu ayırması ile bilinen ve İzlanda kalsiti gibi minerallerden oluşan yarısaydam bir kristal olan güneştaşı, yön bulma konusunda “sürpriz bir şekilde başarılı” olmuş olabilir. Bu başarının, Kuzey Atlantik Okyanusu’nda nadir görünen Güneş’in yerini, bulutlu havalarda ortaya çıkarmasıyla doğrudan bağlantılı olduğu kabul edilen bir argüman.

     Vikingler, denizde yön bulmak için manyetik pusula kullanmıyor, hatta pusula hakkında herhangi bir bilgileri de olmadığı sanılıyor. Royal Society Open Science dergisinde yayınlanan çalışmanın başyazarı optik fizikçi Dénes Száz’a göre, 10. yy’dan sonra Grönland’da kurulan birkaç Viking yerleşimi kristal güneştaşlarının yardımı sayesinde kurulmuşa benziyor. Száz’a göre, Vikingler’in her 3 saatte bir Güneş’in pozisyonunu kontrol ederek Grönland kıyılarına, yani batıya yelken açmış olabileceği bilgisayar simülasyonlarınca gösterildi.

     Öbür taraftan, Güneş’in pozisyonunu çok daha nadir kontrol eden Vikingler ise, eğer hepsi denizde kaybolarak hayatlarını kaybetmedilerse, Grönland’ı kaçırarak güneye (Kanada kıyılarına) sürüklenmiş olabilirler. Száz, “Arkeolojik buluntulara göre, Vikingler’in Colombo’dan yüzyıllar önce Kuzey Amerika’da bulunduklarını biliyoruz. Fakat bilmediğimiz, Vikingler’in Kuzey Amerika kıyılarına bir yanlışlık sonucu mu ulaştıkları, yoksa Grönland’daki kolonilerden önce keşif gezilerine mi çıktıkları” diyor.

     Yeni çalışmada, Száz ve eşyazarlardan Gábor Horváth, Kuzey Atlantik’te, Viking gemilerinin güneştaşını izleyerek takip edebileceği tahmini rotaları bulabilmek amacıyla 36.000 adet bilgisayar simülasyonu yürüttüler. Araştırma, İzlanda kalsiti gibi birçok yarısaydam kristalin, ışığa tutulduğunda gösterdiği polarizasyona bağlı olacak şekilde parlak bir adet veya sadece iki adet mi görüntü ortaya koyduğunu araştıran, daha önce yapılmış ve izlenen rotalardaki insan hatalarını ölçmeye odaklı çalışmalar üzerine ortaya çıkmış bir çalışma aslında. Száz’ın açıklamasına göre, Vikingler’in güneştaşı kullandığı, aslında arkeolojik buluntulara göre kanıtlanmış bir gerçek değil. Bu bilgi, tamamıyla 13. yy’da St. Olaf tarafından yazılmış bir İzlanda Destanı (Eski İzlandaca’da “Sólarsteinn” olarak geçer) tarafından bulutlu ve sisli günlerde Güneş’in pozisyonunu bulmak için kullanıldığını tarif eder.

     Vikingler’in, öğle vaktinde Güneş açısını ölçmek için manyetik olmayan bir Güneş pusulası kullandığı düşünülüyor. Bunun sonucunda, enlem yönünde sabit bir çizgiye yönlenebilir, yani Norveç’ten batıya, Grönland’a ulaşabilirlerdi. Fakat Kuzey Atlantik, yılın çoğunluğunda bulutlu ve sisli havaya sahip olduğundan ötürü, Güneş günler hatta bazen haftalarca görülmez.

     1967 yılında Danimarkalı arkeolog Thorkild Ramskou tarafından ortaya atılan bir hipoteze göre, Vikingler, bulutlu günlerde güneştaşını gökyüzüne çevirerek, kristalin içinde oluşan görüntülerin veya ışıltıların düştüğü yere göre Güneş’in pozisyonunu tayin edebiliyorlardı.

     Bilgisayar simülasyonlarına göre, özellikle gözlemlerin her 3 saatte bir ve öğle saatinde dengeli bir şekilde alınması ile birlikte, Viking seferlerinde Güneş’in pozisyonunu bulutlu günlerde bile tayin edilebilmesi “sürpriz bir şekilde başarılı”. Száz’a göre simülasyonlar ortaya koyuyor ki, gözlem çizelgelerine sadık kalmış olan Vikingler, üç veya dört haftada Norveç’ten Grönland kıyılarına ulaşmış olabilirler. “Eğer yön bulma periyodu 1, 2 veya 3 saat ise, hedeflenen yönün bulunma olasılığının % 80 ile 100 arasında olduğunu gösterdik” diyor Száz.

     Araştırma aynı zamanda gösterdi ki, Güneş gözlemlerini hiç yapmayan ya da her 6 veya daha fazla saatte yapan Vikingler, Grönland’ı tamamen ıskalayarak, seferlerini güneye doğru sürükleme eğiliminde. Eğer, sefere katılmış olan Vikingler susuzluk, açlık veya denizdeki fırtınalar yüzünden telef olmadılar ve güneye sürüklendiler ise, doğruca Kanada’nın Labrador ve Newfoundland kıyılarına çıktılar, Száz’a göre.

     Araştırmada kullanılan bilgisayar simülasyonlarının, iklim değişimlerini, güneştaşını oluşturabilecek mineral çeşitlerini ve yılın Norveç – Grönland arası seferlerin gerçekleştiği dönemlerini hesaba kattığı noktasının üzerinde duruluyor. Gelecekte yürütülecek çalışmada simülasyonlara, yıldırımların etkisi, okyanus akıntıları ve değişken rüzgâr gibi faktörlerin de ekleneceği Száz tarafından belirtiliyor.

     ROYAL SOCIETY OPEN SCIENCE, LIVE SCIENCE, ARKEOFİLİ

     19 EKİM 2018

 

154 Total Views 1 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir