Kayıp Kürt Kolonileri

 

isediyani

Araştırmacı – yazar M. Ali Erdoğan’ın kıymetli çalışması: Kayıp Kürt Kolonileri

 

 

 

Kayıp Kürt Kolonileri

M. Ali Erdoğan

    Ortadoğu’daki Arap devletlerinde yaşayan Kürtler’in tarihi, yayılmanın efsanevî Kürt Sultan Selahaddîn Eyyubî döneminde başladığını ortaya koyuyor. Günümüzde Mısır, Lübnan, Suriye’nin Şam ve Halep kentleri, Sudan, Filistin, Suudî Arabistan, Ürdün ve Yemen gibi devletlerde asıllarının Kürt olduğunu söyleyen kitlelerin yanısıra Kürt mahalleleri, Kürt köyleri ve Kürt dernekleri varlıklarını sürdürüyor.

     Tarih kaynaklarında Mısır’da Eyyubîler’den önce Fatimîler döneminde Zafir Biemrillah’ın vezirliğini yapmış Adil bin Salar isimli Kürt yöneticiden sözedilir. Adil bin Salar vezirliği boyunca Fatimîler’in bir nevi savunma bakanlığını yapmıştır.

     Selahaddîn Eyyubî ile birlikte askeriye, bürokrasi ve ilmiyede önemli kademelerde yer alan Kürtler, Eyyubîler’in ilk başkenti olan Kahire ve çevresine yerleşir.

     Mısır’daki Kürt varlığı Eyyubîler döneminde kendini hissettirirken, Memluklular dönemi, Mısır ve Sudan’ın ilk “hidiv”i olan Kavalalı Mehmed Ali Paşa ve sonrasındaki dönemde de yerini korudu.

     KAHİRE’DE KÜRDİSTAN GAZETESİ

     Mısır’ın başkenti Kahire’de 22 Nisan 1898’de Bedirhan Bey’in oğullarından Mikdad Midhad Bedirhan tarafından yayınlanan ve ilk Kürtçe gazete olan “Kurdistan” yayın hayatına başladı. Arap Alfabesi ile yayımlanan dört sayfalık gazetenin 1898’den 1902’ye kadar toplam 31 sayısı basıldı.

     Mikdad Mithad Bedirhan, hayatını kaybettikten sonra kardeşi Abdurrahman Bedirhan gazetenin sorumluluğunu üstlendi.

     Mısır’da kültür – sanat faaliyetlerinde bulunan Bedirhan Kültür Merkezi’nin idaresi görevini yürüten ve Bedirhan ailesine mensup olan Ali Bedirhan, Mısır’da 1 milyondan fazla Kürt’ün yaşadığını ama bunların çoğunun Kürt olduğunu bilmediğini söylüyor. Bedirhanlar, Nakşibendîler ve Cundîler, Teymurîler gibi birçok Kürt olduğunu ve bu ailelerin bazı kollarının Kürt olduklarının bilincinde olmadığını belirten Ali Bedirhan şunları söylüyor: “Mısır’da tarihî Selahaddîn Eyyubi ve Mehmet Ali Paşa dönemine dayanan çok sayıda Kürt köyü var. Kürtler’in birçoğu Arap kültürü içerisinde eridi. Ben de Kürtçe konuşamıyorum.”

     MISIR’DA KÜRT ÜNLÜLER

     Mısır kraliyet tercümanı ve Kürtler ile ilgili birçok kitabı Arapça’ya çevirip Arap dünyasında Kürtler’in tanınmasına katkı sunan Siverekli Muhammed Ali Avni’nin kızı gazeteci Duriye Avni, Mahmud Zayed ve Mustafa Avd tarafından yazılan “Mısır’da Kürtler” isimli kitapta tarihten bugüne Mısır’da Kürtler’in serencamına dair geniş bilgiler yer alıyor. Sözkonusu kitapta Mısır’daki Kürt ünlülerin isimleri de bulunuyor. Kürt asıllı Mehmed Ali Paşa, Allame Ahmed Timur Paşa, Edip Mahmud Timur, Mısır’daki Bedirhan ailesi, Şeyh Muhammed Emin Kurdî, “Şairlerin Sultanı” lakabıyla ünlü Mısır’ın ünlü şairi Ahmed Şevki (dedesi Süleymaniye’den İstanbul’a oradan da Mısır’a göç etmiştir), yazar Qasım Emin, tarihçi Abbas Mahmud el- Aqqad, gazeteci İbrahim Remzi, Dr. Hüseyin Zaza, dünyaca ünlü Kur’an okuyucusu Hâfız Abdulbasid Abdussamed (babası Süleymaniye’den Mısır’a göç etmiştir), Mısır’ın ünlü Kürt isimlerinden bazılarıdır.

     Günümüzde Asyut, Dahkaliyye, Kalyubiyye ve Ğarbiyye’de varlığını sürdüren “Kürt Köyü” ve “Kürt Kasabası” isimli yerleşim birimleri mevcuttur.

     LÜBNAN

     Lübnan’a Kürtler ilk olarak Selahaddîn Eyyubî döneminde gelip Baalbek çevresine yerleşirler.

     Son yüzyılda ise Suriye’ye olan yakınlığı nedeniyle çok göç yaşandı. İlk büyük göç dalgası 1925 – 30’lu yıllarda Mardin ve çevresinden geldi. 1950 ve 1960’lı yıllarda da en az 50 bin Kürt’ün Haseke’den Lübnan’a ulaştığı tahmin ediliyor. Yakın dönemde Lübnan’a göç eden Kürtler genel olarak kenar semtlerdeki gecekondu bölgelerine yerleşirler.

     1950’ler ve 1960’larda inşaatlarda çalışıp sınırlı bir yaşam standardına sahip olan Kürtler’den bir kısmı da işportacılığın yanısıra meyve ve sebze tarlalarında çalışırlar.

     Kürt lideri Mella Mustafa Barzanî ile siyasallaşan Lübnan Kürtleri, “El Parti” olarak bilinen Lübnan Kürdistan Demokratik Partisi (LKDP)’ni kurarak 1970 yılında yasal bir parti haline getirdiler.

     Lübnan’ın farklı bölgelerinde yaşayan yaklaşık 200 binden 300 bine kadar Kürt nüfûsundan sözediliyor.

     Başkent Beyrut’ta başta 6 Kürt derneği resmî olarak faaliyet gösteriyor. Bu derneklerde Kürtçe dil derslerinin yanısıra sosyal yardımlaşma faaliyetleri de yürütülüyor. Trablus ve Sidon gibi sahil kentlerine ve Beqaa Vadisi’ndeki bir iç şehir olan Baalbek’e yerleşen Kürtler ise sosyal ve ekonomik şartlar bakımından daha iyi bir seviyedeydi. Modern Lübnan’da özellikle askeriyede Kürtler’den birçok general ve üst rütbeli bulunmuştur.

     Lübnan’daki Kürtler’i, Eyyubîler döneminde göç edip Araplaşanlar ile Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra özellikle Mardin ve Haseke’den göç edenler olarak ikiye ayırmak mümkün. Lübnan’ın önde gelen dîn âlimlerinden Şeyh Said Şaban’ın oğlu Şeyh Bilal Şaban’a “Lübnan’daki Kürtler’i nasıl bilirsin?” diye sorduğumda, “Onları genel olarak askeriyede rütbeli kişiler olarak bilirim” demişti.

     “Şerefname”de de geçtiği üzere Lübnan’daki ünlü Canbolat ailesi Kürt asıllıdır. Velid Canbolat günümüzde Dürzîler’in liderliğini yapmaktadır. Şair Mahmud Birem Kurdağa da Lübnanlı ünlü Kürt isimlerden biridir.

     ÜRDÜN

     Muhammed Ali es- Siwerekî el- Kurdî’nin kaleme aldığı “Ürdün Kürtleri” isimli kitapta Kürtler’in ağırlıklı olarak başkent Amman’da yaşadığı bilgisine yer veriliyor.

     Kürtler’in Ürdün’e yerleşmelerinin 12. yy’da Eyyubîler Devleti zamanında olduğu belirtilen kitapta, göçün Memluklular ve Osmanlılar döneminde özellikle Salt ve Ğavr tarafında devam ettiği bilgisine yer veriliyor. Kitaba göre, Ürdün’deki Kürtler en eski etnik varlık olarak kabul görüyor. Kitapta Diyarbakır, Mardin, Van, Siverek ve Urfa’dan Ürdün’e göç eden Kürtler’den sözediliyor.

     Ürdün’deki Kürtler genel olarak Arapça konuşuyor ama az da olsa Kürtçe konuşanlar da var. Ürdün Kürtleri’nden Ali Seydo’nun 40 yılda hazırladığı 25 bin kelimelik “Kürtçe – Arapça Sözlük”ü Selahaddîn Eyyubî Derneği tarafından 1985 yılında 670 sayfa halinde başkent Amman’da yayımlandı.

     İlgili çalışmalarda, Ürdün’deki Kürtler’in sayısı hakkında da 15 – 20 bin rakamı ifade edilirken, gazete çalışmaları ve ülkede azınlık olarak siyasî taleplerinin olduğuna da dikkat çekiliyor.

     İbrahim Halil Kurdî ve Ziyad Kurdî isimleri sinema ve tiyatroda, İman Zaza ve Haldun Kurdî gibi isimler de basında adından sözedilen Kürt şahsiyetlerdir.

     YEMEN

     Yemen Kürtleri’ne dair ünlü Kürt şair Cegerxwîn tarafından Arapça’dan Kürtçe’ye tercüme edilmiş “Kurdên Yemenê” isimli bir eser mevcuttur.

     Günümüzde başkent Sana’ya 150 km mesafedeki Mahvit şehrine bağlı Beyt’ul- Kurdî (Kürt Evi) adlı bir köy bulunmaktadır. Kürtler’in sözkonusu köye 200 yıl önce yerleştiği söylenmektedir.

     ŞAM VE HALEP

     Suriye’de Rojava Kürtleri dışında Selahaddîn Eyyubî’den günümüze başkent Şam’ın Rukneddîn mahallesi ve Halep’in Şeyh Maksud ve Eşrefiye mahallelerine Kürtler’in yerleştiği bilinmektedir.

     Cizre’den Şam’a göç eden Kürt âlim Ramazan el- Botî de (21 Mart 2013’te uğradığı suikast sonucu yaşamını yitiren Muhammed Said Ramazan el- Boti’nin babası) Kürtler’in yoğunluklu olarak yaşadığı Rukneddîn mahallesine yerleşmiştir.

     Eyyubîler’in etkisi sebebiyle genel olarak Suriye’de Kürtler’in önemli rolleri olmuştur.

     Ülkenin eski genel müftüsü Ahmed Keftaro ve İhvan-ı Müslimîn’in Suriye kolunun lideri Said Havva Kürt’tür.

     Suriye’de önemli kademelerde görev yapmış diğer ünlü isimler: Şam Valisi Kürt Holo Paşa’nın torunu 1932’de Suriye Devlet Başkanı olan Muhammed Ali Abid, 1920’de Suriye Genelkurmay Başkanı olan Yusuf el- Ezme, 1949’da Suriye Cumhurbaşkanı olan Hûsnî el- Zaim, Berazî aşiretine mensup eski Başbakan Muhsin Berazî, 1951’den 11 Temmuz 1953’e kadar Suriye Devlet Başkanı olarak görev yapan Fevzi Silo, 1951’de Suriye Genelkurmay Başkanlığı görevine getirilip 1953’te Cumhurbaşkanı olan Edib Şişeklî.

     Özellikle Şeyh Said Ayaklanması’nın ardından Şam’a göç eden Kürt aydınları ve “Xoybun” dergisinin yanısıra Şam’da vefat eden Celadet Ali Bedirhan’ın adı da anılmadan geçilemiyor.

     SUDAN

     Kürtler ilk olarak Selahaddîn Eyyubi döneminde Sudan’a yerleşti.

     Kürdistanlı akademisyen Cevher Celal, Sudanlı Kürtler hakkında yazdığı tez çalışmasında, “Sudan’ın başkenti Hartum’daki ilk günlerinde çarşıda gezerken gözüne bazı işyeri ve dükkân tabelalarında dükkân sahiplerinin soyadlarının ‘Kurdî’ yazıldığını gördüm” diyor.

     Sözkonusu tezde Sudanlı Kürtler ile ilgili şu bilgilere yer veriliyor:

     “Sudanlı Kürtler’in önemli özelliklerinden biri, ülkenin zengin tabakasını oluşturmaları. Çoğu şirket sahibi ya da kamu kurumlarında üst düzey yönetici. Sudan’da ‘Kürt’ dediğin zaman hemen akıllara Matematik geliyor çünkü onlar ‘Sudan’ın hesap makinesi’ olarak tanınıyor. Bazı şehirlerde çalışan bütün muhasebeciler Kürt’tür.

     Sudan ve Mısır sınırındaki Vadi Halef’in belediye başkanı Kürt, adı ise Faruk Kurdî.

     Ülkenin bilinen gazetelerinden birinin başyazarı Kürt.

     Bazı tarihî kaynaklar Kürtler’in Sudan’a Selahaddîn Eyyubî döneminde gittiğini, Eyyubî’ye eşlik eden askerlerin bir kısmının Sudan’da kaldığını yazıyor.

     İbrahim Kurdî, Eyyubî’nin Sudan’a gönderdiği Kürtler’den biri. Kurduvan şehrine yerleşmiş.

     Mehmed Ali Paşa, Kürtler’e güvenen kişilerden biri olduğu için başkent Hartum’un haritasını Mıho Kurdî adında birine çizdirmiştir.

     Sayıları 150 bin dolayında anılan Sudan’daki Kürt nüfûsunun bir kısmını da Baas döneminde Kürdistan’dan göç edip ülkeye yerleşenler oluşturuyor.

     Büyük bir direnişçi olan ve daha çok Digna diye bilinen Ali Osman, İngilizler’e karşı zafer elde edebilen tek komutan olarak ülke tarihine geçmiş. Sudan’daki tarih kitaplarında da Kürt olduğu yazıyor.

     Yakın bir tarihe kadar Sudan İçişleri Bakan Yardımcısı, Babekir Dıkın isimli Kürt’tü.

     Sudan’da 3 üniversitenin kurucusu olan Ömer Kurdî de bir Kürt profesör.”

     SUUDÎ ARABİSTAN

     Birçok ülke gibi Suudî Arabistan’ın Hicaz bölgesine de Kürtler, Eyyubîler döneminde yerleşti.

     400 yıl önce Medine’de vefât eden Muhammed bin Abdurresul el- Berzencî’den sonra 1930’lu yıllara kadar Mekke ve Medine’de Şafiî müftüleri / kadıları hep Berzencî ailesinden çıkmıştır.

     Günümüzde Medine’de El- Erd’ul- Kurdî denilen ve geçmişten günümüze Kürtler’in yaşadığı Kürt mahallesi var. Mahallede halen Kürtçe konuşanlara rastlamak mümkün.

     FİLİSTİN

     Kudüs’te El- Hakkari Yolu ve Akkarî soyadını taşıyan Filistinliler’in oluşu Eyyubî Hükümdarlığı’nın kurucusu ünlü Kürt Sultan Selahaddîn Eyyubî’den bugüne Kürtler’in dünyanın gündeminde olan kentte bıraktığı etkiyi gösteriyor. Selahaddîn Eyyubî döneminde Kudüs’e gelip Memluklular dönemine kadar kentin emirliğini yapan Hakkarililer’in bugün El- Hakkari Yolu olarak isimlendirilen sokakta yaşadığı biliniyor.

     Filistin’de günümüzde Akkarî (Hakkarî) soyadını taşıyan ailelerin yanısıra Kurd (Kürt) soyadını taşıyan aileler de bulunuyor. Bu aileler, asıllarının Kürt olduğunu dile getirmekle birlikte Kürtçe konuşmayı bilmiyor.

     Kudüs’te Hakkari Yolu’nun dışında Selahaddîn Eyyubî’den sonra Mescid-i Aksa’nın muhâfızlığını yapan Kürtler’in (Mescid-i Aksa muhâfızlarının büyük çoğunluğu Kürt’tü) kaldığı ve Ribat’ul- Kurdî diye isimlendirilen yapıların yanısıra Ararat Sokağı da var.

     Kudüs, El- Halil ve Gazze’de soyadı Kurd ve Akkarî (Hakkari) olan aileler var. Kısa bir süre önce Filistin Sağlık Bakanlığı görevini yürüten Ahmed el- Kurd sözkonusu aileler arasındaki en belirgin isimlerden biridir.

     K 24

     30 TEMMUZ 2018

Efsanevî Kürt Sultan Selahaddîn Eyyubî

Selahaddîn Eyyubî tarafından inşâ ettirilen Kahire Kalesi

Mısır’ın Dahkaliyye iline bağlı Kurdî kasabasının girişi

Dünyaca ünlü Kur’an okuyucusu Hâfız Abdulbasid Abdussamed

Mısır’ın Dahkaliyye iline bağlı Kurdî Belediye Binası’nın tabelası

Mısır’da Kürt Gençlik Merkezi

Lübnan’da ünlü Canbolat ailesine mensup Kemal Canbolat ve Kürt lider Mella Mustafa Barzanî

Kudüs’te bulunan Hakkari Yolu

Lübnanlı Kürt şair Mahmud Birem Kurdağa ile Mısır’ın ünlü sanatçısı Ümmü Gülsüm

Sudan’da Kürt Cafeterya tabelası önünde oturan ve Kürt asıllı olduklarını söyleyen iki Sudanlı

Suudî Arabistan’ın Medine şehrindeki Kürt Mahallesi

 

603 Total Views 2 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir