7000 Yıl Önce Dünyadaki Erkeklerin Çoğu Ölmüş. Peki Neden?

 

isediyani

Bundan 7000 ilâ 5000 yıl önce, dünyadaki erkeklerin çoğu öldü ve yeryüzünde 1 erkeğe 17 kadın düştü. Peki ama neden?

 

     Modern erkeklerin genleri, 7000 ilâ 5000 yıl önce ilginç bir şey olduğunu gösteriyor: Asya, Avrupa ve Afrika’daki erkeklerin çoğu ölmüş, ardında 1 erkeğe karşın 17 kadının olduğu bir nüfûs kalmıştı.

     Bu popülasyon “darboğazı” ilk olarak 2015’te ortaya atıldı ve o zamandan beri araştırmacılar buna neyin sebep olmuş olabileceğini çözmeye çalışıyor. Bir hipoteze göre erkek nüfûsundaki bu ani düşüş, ekolojik veya iklim kökenli faktörlerden dolayıydı ve erkek bebekleri etkiledi. Başka bir hipoteze göre ise bazı erkeklerin toplumda güç kazanmış olması ve daha çok çocuk sahibi olması bu darboğaza sebep oldu.

     Şimdi, 25 Mayıs’ta Nature Communications adlı dergide yayımlanan bir araştırma yeni bir açıklama öne sürüyor. Baba soylu (patrilineal, soyu aynı babaya dayandıran) klanlarda yaşayan insanlar birbirleriyle savaşmış ve tüm erkek soylarının silinmesine sebep olmuş olabilir. California Üniversitesi’nde bir nüfus genetiği bilimcisi olan Marcus Feldman’a göre, “Her erkeğe karşın 17 kadının olduğu durum bizi şaşkınlık içinde bıraktı ve aynı sebepten dolayı başka bir açıklaması olmalıydı.”

     Araştırmacıların ortaya attığı yeni bir açıklamaya göre, erkek nüfûsu ani bir düşüş yaşamadı. Bunun yerine, insanların yaşam tarzı ve birbirleriyle savaşları yüzünden Y kromozomu çeşitliliği azaldı. Bir başka deyişle, az olan erkek nüfûsu değil erkekler arasındaki çeşitlilikti.

     İnsanlarda genlerin çoğunu taşıyan 23 adet kromozom çifti var. Bunlar arasındaki 23. çift ise cinsiyetimizi belirliyor. Kadınlarda iki adet X kromozomu bulunurken erkeklerde bir adet X ve bir adet Y kromozomu bulunuyor. Çocuk, her ebeveyninden bir kromozom aldığı için genler karışıp türler arasındaki çeşitliliği arttırıyor. Fakat dişiden gelebilecek bir eşi olmadığı için Y kromozomu karışmadan aktarılıyor ve dededen toruna kadar neredeyse aynı şekilde kalıyor. (Erkekler arasındaki Y kromozomlarının farklılaşmasını sağlayan mutasyonlar hariç)

     Araştırmacılar, teorilerini test etmek için Y kromozomu mutasyonları, gruplararası rekabet ve ölüm gibi faktörleri de içeren farklı darboğaz senaryoları oluşturup 18 simülasyon gerçekleştirdi. Simülasyonlar, “Y kromozomu darboğazı” olarak anılan fenomene baba soylu klanlar arasındaki savaşların yol açmış olabileceğini gösteriyor. Baba soylu klanların üyelerinin birbirlerine çok benzer Y kromozomu olduğu için klanın öldürülmesi durumunda klanının Y kromozomunun sonraki nesillere aktarılma şansı da ölüyordu. Araştırmacıların baba soylu klanların var olmadığı simülasyonlarında bir darboğaz da oluşmuyordu. Dahası, mitokondriyal DNA’da (yalnız anneden geçen DNA tipinde) görüldüğü üzere o zamanlarda kadınlarda böyle bir darboğaz yaşanmadı. Feldman şöyle aktarıyor: “Aynı grup içinde kadınlar her yerden gelmiş olabilirdi. Klana yenilmiş diğer gruplardan getirilmiş veya daha önceden bölgeye yerleşmiş kadınlar olabilirdi. Örnek vermek gerekirse, tarih boyunca bir kolonizasyon halinde, insanlar genelde tüm erkekleri öldürüp kadınları kendileri için tuttu.”

     Estonya’daki Tartu Üniversitesi’nden bir nüfûs genetiği bilimcisi olan ve araştırmada yer almayan Monika Karmin, araştırmanın güzel yanının araştırmacıların hipotezlerini şekillendirme biçimi olduğunu söylüyor ve savaşan klanlarda gerçekten erkekler arasındaki genetik çeşitliliğin kesin bir düşüş gösterdiğini belirtiyor. Darboğazı ilk kez ortaya atan 2015’teki çalışmanın başyazarı olan Karmin, “Yine de, o zamanların gerçek toplum yapısı hakkında çok az bilgiye sahip olduğumuzu aklımızda tutmalıyız” diyor. Bundan dolayı, etkili olmuş başka sosyokültürel etmenlerin de olabileceğini söylüyor.

     Birleşik Krallık’taki Sanger Enstitüsü’nden bir evrim genetiği bilimcisi olan ve çalışmada yer almamış Chris Tyler-Smith, diğer araştırmacıların aksine, bu araştırmayı yapanların dikkatli bilgisayar simülasyonları kullandığını söylüyor. Sözkonusu zaman periyodu dikkate alınınca “Darboğaza savaşın sebep olduğu varsayımı mantıklı görünüyor” diye ekliyor.

     7000 ilâ 5000 yıl önce insanlar hâlâ küçük klanlarda yaşıyor ve küçük ölçekli tarım yapıyordu. Bu zaman dilimi, insanların büyük topluluklar halinde ve büyük şehirler içinde yaşamaya başlamalarından hemen önceydi. Tyler-Smith’in aktardığına göre, bu geçiş, taş aletlerin kullanıldığı erken tarım topluluklarından metal aletler kullanılan geç tarım topluluklarına geçildiği dönemdi. Fakat bu darboğazın ardından, Feldman’a göre, “Toplumsal örgütlenmenin başlangıcını ve insanların küçük ölçekli toplumlardan Y kromozomunun soyunu sürdürmeye çok da hevesli olmayan gruplara, şehirlere ve örgütlere doğru kaydığını görebiliyoruz. Bu süre içerisinde erkek popülasyonu tekrar arttı. Genelde araştırmacılar genetik temelleri olması muhtemel bir davranışa odaklanır, genetiği etkileyen davranışlara değil. Bu yeni buluş, kültürel tercihlerin genetik çeşitliliği değiştirmek üzere yapabileceklerinin bir örneği.”

     Yasemin Saplakoğlu

     LIVE SCIENCE

     6 HAZİRAN 2018

     Çeviren: Pınar Günler

     ARKEOFİLİ

     17 TEMMUZ 2018

 

Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir