1000 Yıllık Volkanik Patlama, İzlanda’nın Hristiyan’laşmasını Etkiledi

 

isediyani

Yeni bir araştırmaya göre, Ortaçağ’a ait kehanet edebiyatı örneklerinden birinde aktarılan İzlanda’nın en büyük lav taşkınının hatırâları, adanın Hıristiyan’laşma sürecini hızlandırmak için kullanıldı.

     Yeni bir araştırmaya göre, Ortaçağ’a ait kehanet edebiyatı örneklerinden birinde aktarılan İzlanda’nın en büyük lav taşkınının hatırâları, adanın Hıristiyan’laşma sürecini hızlandırmak için kullanıldı.

     Cambridge Üniversitesi liderliğindeki bir grup araştırmacı ve Ortaçağ tarihçileri, ağaç halkalarından ve buz çekirdeklerinden edinilen bilgilerle çok şiddetli bir patlamanın kesin tarihini belirledi. Bu patlama adada ilk yerleşimler oluştuktan sonra gerçekleşmişti. Tarihlendirmeden sonra araştırmacılar, İzlanda’nın en meşhur Ortaçağ şiirlerinden birinin Hıristiyanlık’ı özendirmek için patlamanın tasvirini ve hatırâsını kullandığı çıkarımında bulundu. Şiir, Viking Tanrıları’nın sonunu ve yeni ve tek bir Tanrı’nın gelişini betimliyor.

     10. yy’da gerçekleşen Eldgjá Patlaması, bir lav taşkını olarak biliniyor. Uzun süren volkanik bir patlamayı takip eden büyük lav akıntılarının yüzeyi yutmasına eşlik eden bir sülfürik gaz sisinden oluşan nadir bir patlama türü. İzlanda’da bu tip patlamalar sık gerçekleşiyor. Sonuncusu 2015 yılında gerçekleşmiş ve 1400 km uzaktaki İrlanda’da hava kalitesini etkilemişti.

     Eldgjá Lav Taşkını, Vikingler’in ve Keltler’in 854 yılı civarlarında başlayan yerleşimlerinden itibaren bir yüzyıl kadar Güney İzlanda’yı etkiledi ancak bugüne kadar patlamanın kesin tarihinin bilinmemesi, olası etkilerinin araştırılmasını önledi. Bu patlama yaklaşık 20 km³ lavın püskürdüğü muazzam bir olaydı, yani İngiltere’yi baştan aşağı kaplayabilecek bir miktar.

     Araştırma ekibi, Eldgjá Patlaması’nın tarihini, Grönland’da hâlâ volkanik patlamanın kalıntılarını taşıyan buz çekirdeği kayıtlarını kullanarak kesin olarak belirledi. Buz çekirdeklerindeki ipuçlarını kullanan araştırmacılar, patlamanın 939 baharında başladığı ve en erken 940 sonbaharında son bulduğu sonucuna ulaştı. Cambridge Coğrafya Bölümü’nden araştırmanın başyazarı Dr. Clive Oppenheimer, “İzlanda’ya yerleşen ilk iki veya üç jenerasyon doğrudan bu patlamayı deneyimledi. İzlanda’ya çocukken gelen ilk dalga göçmenlerin bir kısmının patlamaya tanık olmuş olması da muhtemel” diyor.

     Eldgjá Patlaması için bir tarih belirledikten sonra araştırmacılar patlamanın etkilerini araştırmaya koyuldu. İlk olarak, Avrupa boyunca bir sülfürik gaz bulutu yayıldı. Bu periyot İrlanda, Almanya ve İtalya kayıtlarında özellikle kankırmızı ve zayıflamış güneş ışığı görünüşü ile kayıt altına alınıyor. Ardından Kuzey Yarımküre’deki ağaç halkalarından izlenebildiği üzere toz bulutu, yer yüzeyine ulaşan güneş ışığı miktarını azalttığı için iklim soğudu. Ağaç halkalarının taşıdığı izlere göre patlama son 1500 yılın en soğuk yazlarından birine neden oldu. Geneva Üniversitesi Yerbilim Bölümü’nden ortak yazar Prof. Markus Stoffel’e göre, “940’ta, yazın ortalama sıcaklığının 2° C düşüşünün en belirgin olduğu bölgeler Orta Avrupa, Kanada’nın Rocky Dağları, Alaska ve Orta Asya’ydı.”

     Ardından araştırmacılar iklimin soğumasının toplumu nasıl etkilediğini görmek için Ortaçağ kayıtlarını inceledi. Georgetown Üniversitesi Tarih ve Biyoloji Bölümü’nden eşyazar Dr. Tim Newfield, “Muazzam bir patlamaydı ama yine de ardından bu kadar çok tarihî kaynak kalmasına çok şaşırmıştık. Eldgjá’nın uyanışı ile kalabalık bir insan kitlesi zorluklarla boğuşmaya başladı. Kuzey Avrupa’dan Kuzey Çin’e kadar insanlar uzun, zor kışlar ve şiddetli bahar – yaz kuraklıkları yaşadı. Çekirge istilâları ve besi hayvanı ölümleri oldu. Kıtlık her yerde yaşanmadı ama 940’ların başında Almanya, Irak ve Çin’de açlık ve bundan dolayı büyük çapta ölümler olduğunu okuyoruz” diyor. Oxford Üniversitesi İngiliz Dili Fakültesi’nden eşyazar Prof. Andy Orchard’a göre ise, “Eldgjá Patlaması’nın genç İzlanda kolonisinin üzerindeki etkileri yıkıcı olmuş olmalı. Toprağın terk edilmiş olması ve şiddetli kıtlıklar oldukça muhtemel. Ancak İzlanda’da bu dönemden kalma bize doğrudan etkileri aktaracak yazılı kaynaklar yok.”

     Ancak İzlanda’nın en ünlü Ortaçağ şiiri “Voluspá” (Kadın Kahinin Kehanetleri), patlamanın etkilerine dair bir izlenim verir gibi görünüyor. 961’e kadar tarihlenebilecek olan şiir, İzlanda’nın Viking Tanrıları’nın sonu ve yeni, tek bir Tanrı’nın geleceği kehanetinde bulunuyor. Başka bir deyişle, 11. yy’a girerken açıkça görünür olan İzlanda’nın Hıristiyan’laşmasının kehanetinde bulunuyor. Şiirin bir kısmı yanıcı infilakların gökyüzünü aydınlattığı ve güneşin kalın kül bulutları ve buhardan görünmez olduğu korkunç bir patlamayı tasvir ediyor: “Güneş siyaha dönmeye başladı, kara suya batıyordu / Parlak yıldızlar gökyüzünden saçıldı / Buhar yaşamı besleyen şeylerle birlikte püskürdü / Alevler cennete kadar yükseldi.”

     Aynı zamanda, şiir devâsâ bir patlamadan sonra beklenecek soğuk yazları da betimliyor. Araştırmacılar bu betimlemeleri yerleşimlerin başlamasının ardından İzlanda’da meydana gelmiş en büyük patlama olan Eldgjá ve onun ardında bıraktığı manzaralarla ilişkilendiriyor. Şiirin gelecekle ilgili imgelemi eski Tanrılar’ın dünyasının yanıcı sonunun altını çiziyor. Araştırmacılar bu satırların, İzlanda’nın 10. yy’ın son zamanlarında yaşadığı büyük dînî ve kültürel değişimi hızlandırma amacıyla patlamanın yürek burkan etkilerini yeniden hatırlattığını belirtiyor. Oppenheimer, “Patlamanın kesin tarihlenmesiyle Ortaçağ kaynaklarındaki pek çok öğe muhtemel sonuçlar olarak göze çarpıyor. Avrupa’da görülen atmosferdeki sıradışı sis, şiddetli kışlar, soğuk yazlar, yetersiz hasat ve gıda kıtlığı bunlar arasında. Ancak en çarpıcı olan, neredeyse şahîd olunmuş gibi bir üslûb ile patlamanın betimlendiği Voluspá’dır” diyor.

     Viking Tanrıları’nın sonunun ve tek bir Tanrı’nın onların yerini alması kehanetinin şiirde yorumlanması, bu korkunç patlamanın anılarının İzlanda’nın Hıristiyan’laşmasını hızlandırmak için kasten provoke edildiğini ortaya koyuyor.

     SCIENCE DAILY, ARKEOFİLİ

     29 NİSAN 2018

 

365 Total Views 2 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir