Tarım ve Toplumsal Hiyerarşideki Yoğunlaşma Birlikte Yaşandı

 

isediyani

Tarım faaliyetlerindeki yoğunlaşmanın toplumsal tabakalaşmaya yol açmadığı, tarımın ve toplumsal hiyerarşilerin aslında birlikte geliştiği ortaya çıkarıldı.

 

     Araştırmacılar, Güneydoğu Asya ve Pasifik’te yaşayan 155 toplumun tarihsel gelişimini inceleyerek, tarım faaliyetlerindeki yoğunlaşmanın toplumsal tabakalaşmaya yol açmadığını, tarımın ve toplumsal hiyerarşilerin aslında birlikte geliştiğini ortaya çıkardı. Araştırma ayrıca, toplumsal ve maddî etkenlerin insanın kültürel gelişimini nasıl yönlendirdiğini de aydınlatıyor.

     İnsan toplumlarının nasıl ve ne zaman hiyerarşik bir hal aldığı konusu kültürel gelişim alanında uzun zamandan beri tartışma konusu. Kimileri, bir toplumun kaynakları veya mevcudiyet stratejilerindeki maddî değişimlerin bu toplumu daha hiyerarşik bir düzene soktuğu teorisini ortaya atarken, diğerleri de hiyerarşinin bu değişimlerin sonucu olmaktan ziyade nedeni olduğuna inanıyor. Birçokları ise sorunun cevabının bu iki zıt kutbun arasında bir yerlerde olduğunu düşünüyor. Tüm bu varsayımları test etmek için, Max Planck İnsan Tarihi Bilimi Enstitüsü ve Auckland Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı 155 Avustronezya toplumunu inceledi, sonuçlar PNAS’ta yayımlandı.

     BENZER KÜLTÜREL KÖKENE SAHİP FARKLI TOPLUMLAR

     İncelenen toplumlar coğrafî olarak Tayvan’dan Yeni Zelanda’ya, Madagaskar’dan Paskalya Adası’na kadar uzanan bir alanda yaşıyor. Sözkonusu toplumların ayrıca toplumsal tabakalaşma ve tarım faaliyetleri açısından da çeşitlilik göstermesi onları bu araştırma için ideal kılıyor.

     Max Planck İnsan Tarihi Bilimi Enstitüsü ve Auckland Üniversitesi’nden yazar Quentin Atkinson, “Bu konu üzerinde bir araştırma yapmak için Pasifik en uygun yer. Farklı politik kurumlar ve mevcudiyet biçimlerine sahip yüzlerce adaya yayılmış nüfûslarıyla Pasifik, devâsâ bir doğal deney alanı gibi. Bu nüfûsların farklı kültürel kökenleri olduğunu biliyoruz, bunu konuştukları dilden anlamak mümkün” diyor.

     İncelemeye tabi tutulan toplumlar eşitlikçi bir yapıdan katı sınıflara ayrılmış yapılara kadar çeşitlilik gösteriyor. Tarımsal sistemleri premodern dünyada en az yoğundan en çok yoğuna kadar değişiyor. Örneğin, Filipinler’de yaşayan Ifugao kabilesi tarafından yapılan pirinç taraçaları “dünyanın sekizinci harikası” olarak kabul ediliyor.

     YOĞUN TARIM FAALİYETLERİ VE TOPLUMSAL HİYERARŞİ

     Araştırma sonuçları toplumun tarımı uygulama biçimi ve hiyerarşinin yükselişi arasında izahı basit bir sebep – sonuç ilişkisi bulunmadığını gösterdi. Tarım faaliyetlerindeki yoğunlaşma çoğu durumda sosyo – politik hiyerarşiyle birlikte ortaya çıkmış olsa da, diğer durumlarda bunların birbirlerinden bağımsız olarak gelişim gösterdikleri görülüyor. Dolayısıyla, tarımdaki yoğunlaşmanın hiyerarşilerin oluşmasının ardında yatan neden olarak daha önce meydana gelmiş olması her zaman için sözkonusu değil. Atkinson, toplumsal gelişimin maddî değişimlere değil, çevredeki maddî değişimlerin toplumsal gelişime yol açtığı fikrinin çokça desteklendiğini belirtiyor. Ancak ele geçirilen bulgular bu fikrin doğruluğunu sarsarak, nedensellik okunun aslında iki yönlü olduğunu gösteriyor.

     Max Planck İnsan Tarihi Bilimi Enstitüsü ve Auckland Üniversitesi’nden araştırma yazarı Olivier Sheehan, “Bulgular tarımın yoğunlaşması ve hiyerarşinin oluşmasının, belki nüfûs artışını da kapsayan bir geribildirim döngüsünün parçası olarak birbirlerinin gelişimini teşvik ettiğini gösteriyor. Bu sonuçlar ayrıca, toplumsal ve politik faktörlerin kültürel gelişim sürecinin ikincil olmaktan ziyade, birincil ve en önemli etmenleri olduğunu da gözler önüne seriyor” diyor.

     Araştırmanın eşyazarı ve Max Planck İnsan Tarihi Bilimi Enstitüsü İdari Müdürü Prof. Russell Gray, “Bu araştırma, insanlık tarihi hakkındaki nedensel varsayımları kanıtlamak için bilgisayımsal soyoluşsal yöntemlerin ne kadar etkili olduğunu bir kez daha gösteriyor” diyor.

     Araştırmacılar gelecekte diğer bölgelerde ve diğer kültürel bağlamlarda da benzer araştırmalar yürütmeyi ümit ediyor.

     SCIENCE DAILY, ARKEOFİLİ

     15 NİSAN 2018

 

180 Total Views 1 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir