Avrupa’nın Tamamına Hâkim Olan Vikingler

 

isediyani

Sediyani Seyahatnamesi, cilt 10, bölüm 34…

 

 

 

Vikingler Selam Durdu Ben Âşık Olunca İskandinavya’ya – 34

İbrahim Sediyani

     (*) İki bölüm önce başladığımız “Viking Dosyası”na kaldığımız yerden devam ediyoruz.

     – – – – –

      VİKİNGLER AVRUPA’NIN NEREDEYSE TAMAMINI ALDI

     Baltık Denizi’nin kuzeyinde, İsveç, Danimarka ve Norveç’i kapsayan İskandinavya topraklarında yaşayan Vikingler’in, Baltık Denizi’nin güney kıyılarına, yani bugünkü Almanya ve Polonya topraklarına ilk kez yerleşmesi, 7. yy ortalarına tarihlenmektedir. İlk başlarda ticaret amacıyla gelmişlerdi. (85)

     Burası, bugünkü Pomeranya (Alm. Pommern; Leh. Pomorza) coğrafyasıdır. Vikingler’in kuzeyden ve kuzeybatıdan gelerek bu bölgeye yerleşmesi, Slavlar’ın doğudan ve güneydoğudan gelerek bu topraklara yerleşmesi ile aynı döneme tekabül ediyor. (86) Buradan, bu mıntıkanın sözkonusu tarihlerde hem kuzeyden hem doğudan yoğun bir göç dalgasına maruz kaldığını öğreniyoruz.

     Doğudan gelen ve bugünkü Slav kavimlerinin ataları olan Slavlar, göç ettikleri bu topraklarda daha çok küçük küçük köyler kurup buralarda yaşamaya başlarken, kuzeyden gelen ve bugünkü İskandinavyalılar’ın ataları olan Vikingler ise şehir olarak nitelenebilecek görece daha büyük yerleşim birimleri kurdular. Ayrıca Slavlar genelde tarım ile uğraşırken, Vikingler tüccar oldukları için üretim yapıyor, ekonomiyi canlandırıyorlardı. (87)

     O dönemde Pomeranya sahillerinde kurulan Viking İskandinav yerleşimleri arasında, bugünkü Wolin (Alm. Wollin; Leh. Wolin) Adası üzerindeki Julin (bugünkü Almanca ismi Wollin; bugünkü Lehçe ismi Wolin) şehri (88), bugün Almanya’nın en büyük adası olan Rügen Adası üzerindeki Ralswiik (bugünkü Almanca ismi Ralswiek; bugünkü Lehçe ismi Ralów) şehri (89), Peene (Alm. Peene; Leh. Piana) Nehri üzerindeki Menzlin köyü (90) ve bir de günümüzde Polonya’nın bir kenti olan Bardy – Świelubie (91) zikredilebilir. Bunların tamamı halen var olan ve günümüzde bazısı Almanya’ya, bazısı Polonya’ya ait olan köy ve kentlerdir. Yine aynı tarihlerde aynı bölgede Vikingler tarafından kurulmuş ancak yüzyıllar içinde yok olup haritadan silinen ve günümüzde artık var olmayan köy ve kentler arasında da Reric (92), Dierkow (93), Obotritter (94) ve Hedeby (95) gibi yerleşimleri sayabiliriz.

     Vikingler, 7, yy’ın ortalarından başlayarak Baltık Denizi’nin güney kıyılarına yerleşmeye başladıklarında, çok kısa bir süre içerisinde Avrupa’nın tamamına hâkim olacaklarına kimse ihtimal veremezdi. Neredeyse bütün Avrupa kıt’âsına egemen olacaklarını Vikingler’in kendisi de bilemezdi.

     Ama bu kısa bir süre içerisinde gerçekleşti.

     Özellikle 8. – 11. yy’lar arasında Avrupa’nın kuzeyinde ve batısında, Baltık Denizi, Kuzey Denizi, Norveç Denizi, Barents Denizi, Grönland Denizi, İrlanda Denizi, Manş Denizi ve Atlas Okyanusu kıyıdaşı coğrafyalarda birçok yeri fethettiler, geniş bir alanda egemenlik kurdular. (96)

     Norveçli Vikingler daha çok Faroe Adaları, İzlanda, Grönland ve Kanada topraklarında (97), Danimarkalı Vikingler daha çok Britanya, İrlanda ve başta Fransa olmak üzere Batı Avrupa topraklarında (98), İsveçli Vikingler ise daha çok Rusya, Ukrayna, Kafkasya, Kürdistan, İran ve Bizans topraklarında (99) hâkimiyet kurdular.

     Kafkasya ve Mezopotamya’dan Kuzey Afrika ve Mağrib kıyılarına, Akdeniz Avrupası’ndan Eskimo Kıtası’na ve Kızılderili Kıtası’na kadar uzanan geniş Viking etkisi ve egemenliği en belirgin izlerinden birini Kıta Avrupası’nda, özellikle Franklar’ın topraklarında bıraktı. (100) Son derece iyi savaşçılar olan Vikingler, Franklar’ın manastırlarını, köylerini, kasabalarını, kentlerini ele geçirip ticaret yollarını bozarak “Danegeld” adını verdikleri “Danimarka vergisi” anlamına gelen haraç alma yoluyla o zamanki Alman ve Fransız devletlerinin hazinelerini tükettiler. (101) Fransızca’da “büyük” anlamına gelen “magne” kelimesini “erkek” anlamına gelen “mann” kelimesiyle karıştırdıkları için Türkiye’de yanlışlıkla “Şarlman” ismiyle tanınan Kral I. Charlemagne yani Kral I. Büyük Karl (742 – 814), Viking saldırılarına karşı önlemler almışsa da O’nun ölümünden sonra ülke üçe bölünmüş ve bunda en büyük etken Vikingler olmuştur. (102)

     Vikingler, 9. yy boyunca Karolenjler’e ciddi saldırılar düzenlediler. Karolenj topraklarında Vikingler kamplar ve koloniler kurarken, yerel vasallar da güçlenmeye, toprak ve tımar iddiâsında bulunmaya başladılar. Bu gelişmeler, devrin tarihinde önemli değişimlere yol açtı. (103)

     Viking savaşçılarının özellikle 845 ve 885 – 86 yıllarında bugünkü Fransa’nın başkenti Paris’e gerçekleştirdikleri saldırıları Franklar güçlükle, ağır vergiler (Danegeld) vererek savuşturmuşlardır. (104) Nihayet bu akıncı topluluklar, 910 yılından itibaren Viking Normandiya Dükü Hrolf Gaange Rollo (846 – 931) önderliğinde Franklar’ın topraklarına yerleşmişlerdir. (105)

     Bu bölge günümüze kadar gelen süreçte Normanlar’ın, yani kuzeyli Vikingler’in kurmasından dolayı “Normandiya” olarak adlandırılmıştır (106) ve ismi de halen öyledir. Vikingler’in anavatanı olan bugünkü Norveç’in adı da aynı kökten gelmektedir. “Norveç” (Norge) ismindeki “nor” ifadesi bildiğiniz “kuzey” (Almanca’da “nord”, İngilizce’de “north”) sözcüğüdür. Norveçliler ülkelerine “Norge” derler. Bu sözcük, denizcilerin parolasıydı. “Norge” (Norveç), bu dilde “Kuzeye! Daha kuzeye! Daima kuzeye!” demektir. (107)

     Ancak bunun yanında Hıristiyan Avrupa’yı politik ve askerî olarak toparlanmaya zorlamış, onların savunma sistemlerini güçlendirmiş ve onları daha güçlü kılmışlardır. Vikingler olmadan Avrupa’nın tüm bunları yapması mümkün gözükmüyordu. Bir bakıma Vikingler’in devri bittikten sonra dünyanın başına bela olacak olan Haçlılar bile bu basıncın bir ürünüdür. (108)

     AVRUPALILAR, TOPRAKLARINI İŞGAL ETMEK İSTEYEN VİKİNGLER’E KARŞI, TOPRAKLARINI İŞGAL ETTİKLERİ FRİZLER’İ “CANLI KALKAN” OLARAK KULLANDILAR

     Franklar’ın egemenliği altındaki Frizya’ya kuzeyden Vikingler’in ilk saldırıları, 800 yılında başlıyor. (109)

     Yüzyıllardır güney (Fransa ve Almanya) cihetlerinden saldırıya uğrayan Friz toprakları, şimdi de kuzey (Danimarka) cihetlerinden saldırıya uğruyordu.

     Danimarka tarafından saldıran Vikingler’e karşı Franklar, ön cephede hep Frizler’i asker olarak kullanarak savaşmıştır. (110)

     Bu çok ilginçtir. Oldukça enteresan bir tarihsel yaşanmışlıktır: Haçlı Avrupası, Friz halkının yaşadığı Frizya coğrafyasını işgal etmiş, Frizler’i de asimile etmeye çalışıyordu. Kuzeyden gelen Vikingler de aynı şeyi Avrupa’ya yapmak istiyordu. Frizya (Friesland) ülkesi ve Friz ulusu ise, tam da İskandinavya ile Merkezî Avrupa arasında yer alan bir coğrafyada. Yani Vikingler ile Haçlılar arasında bir tampon. İşte Avrupalılar, Viking saldırılarına karşı hep ön cephede bu mazlum Friz halkını “canlı kalkan” olarak kullanmıştır. (“Bizden ölecek olanlar hep Friz halkından olsun” düşüncesi)

     Onyıllarca süren Viking saldırılarına karşı Franklar’ın her zaman için Frizler’i ön cephede kalkan olarak kullanması, sıcak savaşlar esnasında Frizler açısından elbette ki olumsuz olmuşsa da, genel anlamda ve ileriye dönük coğrafî dağılımda Frizler açısından olumlu neticelere de kapı aralamıştır. Şöyle ki: Kuzeyden, Danimarka’dan gelip saldıran Vikingler’e karşı Frizler’i kalkan olarak kullanmak isteyen Franklar, böylece Frizler’i kuzeye (bugünkü Kuzey Frizya) bölgesine sürmüştür. Ancak o tarihlere kadar burada Friz yaşamıyordu ve bu topraklar da Frizya ülkesine ait değildi.

     Frizler’i bu topraklara (yani bugünkü Schleswig – Holstein eyaleti ve Sylt adası) getirip yerleştirenler, bizzat onlara her kötülüğü yapmış ve sömürmüş olan Franklar’dır. Sebebi ise, kuzeyden akın akın gelen Viking saldırılarını durdurabilmektir. Franklar, “Biz ölmeyelim, bizim yerimize Frizler ölsün” diye düşünerek Frizler’i buralara sürdüler ama böylece, kaderin bir cilvesi, bu topraklar da Frizya ülkesine dahil oldu ve bugün “Kuzey Frizya” olarak anılan coğrafya, işte böyle oluştu. (111)

     804 yılında Franklar’ın Saksonyalılar’a karşı zafer kazanmalarından sonra, Franklar, kuzeyde Danimarkalılar’a komşu olmuştu. Şarlman (I. Büyük Karl), Danimarka topraklarına kaçan Saksonyalılar’ın iade edilmesi için Danimarka Kralı Godfred (? – 810)’e davetiye gönderir. Ancak müzakereler, sonuç alınmadan sona erer. (112)

     Bunun üzerine 808 yılında Franklar ile Danimarkalılar arasında savaş patlak verir. Danimarkalılar 810 yılında 200 gemilik büyük bir filoyla Frizya’ya saldırır ve Frank savunmasını üç kez mağlup eder. Danimarkalı Vikingler, Frizya’yı denetimleri altına alırlar. Bu tahakküm altında Frizler, aile başına 100 gümüş pund vergi öderler. Ancak kısa bir süre sonra Danimarka Kralı Godfred, Franklar’ın düzenlediği bir suikastle öldürülür. Godfred’in yerine Danimarka krallık tahtına I. Hemming (? – 812) çıkar. (113)

     811 yılında Frank Kralı Şarlman ile Danimarka Kralı I. Hemming arasında barış anlaşması imzalanır ve sınır anlaşmazlıklarına son verilir. (114)

     Tahta çıktıktan sadece iki yıl sonra Hemming ölür, 812. (115) Yerine Danimarka krallık tahtına Reginfred (? – 814) çıkar. (116) Franklar anlaşmayı Danimarka’nın yeni kralıyla tazelemeye çalışırlar. Ancak iki yıl sonra o da ölür. (117) Tahta Harald Klak (? – 842) çıkar. (118) Aynı yıl, 814, Frank Kralı Şarlman da ölür. (119) Frank krallık tahtına I. Ludwig (778 – 840) çıkar. (120)

     Aynı yıl Norveç’in güneyindeki Vestfold ilinde Danimarka hakimiyetine karşı isyan çıkınca, Danimarka Kralı Harald Klak ülkesini terk ederek 815 yılında Saksonyalılar’a sığınmak zorunda kalır. Ancak Frank Kralı I. Ludwig, onu Danimarka krallık tahtına tekrar oturtmaya çalışır. (121)

     833 yılında Frank Kralı I. Ludwig, oğulları tarafından geçici olarak tahttan indirilir. (122) 834 yılında ise Frizler’in kadim başkenti (eski Friz İmparatorluğu’nun başkenti) Dorestêd, ilk kez Vikingler’in saldırısına uğrar. Frizya tekrar yağmalanır. (123)

     Temmuz 838’da Frizya’yı kasıp kavuran korkunç bir fırtına ve kasırga baş gösterir. Bu şiddetli kasırga neticesinde yüzbinlerce büyükbaş Friz hayvanı telef olmuştur. Yemyeşil Friz çayırlıkları, yere yığılmış siyah – beyaz Frizya ineklerinin ve simsiyah Frizya atlarının cesetleriyle dolmuştur. (124)

     840 yılında I. Ludwig ölünce, Frank krallık tahtına I. Lothar (795 – 855) çıkar. I. Ludwig’in ölümünden sonra Vikingler’in Franklar’a saldırıları artar. Bu dönemde ayrıca Vikingler, Frizler’den oluşan ve kendilerine bağlı “Friz derebeyleri” oluşturmuştur. (125)

     842 yılında Danimarka Kralı Harald Klak ölünce, krallık tahtına I. Horik (? – 854) çıkar. (126) Onun 854 yılındaki ölümünden sonra da tahta II. Horik (? – 864) oturur. (127)

     Vikingler, 28 Mart 845 tarihinde Fransa’nın bugünkü başkenti Paris’e saldırır. (128) Aynı yıl Almanya’nın bugünkü Hamburg şehri Vikingler tarafından yağmalanır ve yakılır. (129)

     Frizya topraklarına yönelik Viking saldırıları, ancak 885 yılına gelindiğinde tümüyle durdurulabilmiştir. O sırada Danimarka krallık tahtında III. Godfred (? – 885) oturmaktadır. (130)

     Saksonya Hanedanı (918 – 1024)’nın kurucusu olan ve “Kuşçu Heinrich” lakabıyla bilinen I. Heinrich (876 – 936), 885 yılında Vikingler’i bozguna uğratır ve bu savaşta Danimarka Kralı III. Godfred öldürülür. Frizya toprakları böylece Alman egemenliği altına girer. (131)

     Bu durum, 108 yıl sürer. 993 yılında Friz Özgürlüğü (Friz. Fryske Frijheid; Alm. Friesische Freiheit; Flm. Friese Vrijheid; Dan. Frisisk Frihed) imzalanana kadar. (132)

     EFSANEVÎ VİKİNG LİDERİ RAGNARR LOÐBRÓK KOMUTASINDAKİ VİKİNGLER FRANSA VE NORMANDİYA’DA

     Fransa kıyılarına ilk Viking baskınları 795 – 800 yılları arasında başladı. (133) Bu, Vikingler’in 1793’te Britanya’ya (134) ve 1795’te İrlanda’ya (135) saldırmasından hemen sonrasına denk geliyordu.

     Yaz ayında başlayan saldırılarda Fransa, Louis le Pieux (778 – 840) döneminde, 814 – 40 yılları arasında birkaç sahil bölgesini kaybetti, Vikingler’e kaptırdı. (136) Kral Louis le Pioux’un 840 yılındaki ölümünden sonra Franklar arasında taht kavgaları başladı ve Vikingler bu iç çekişmelerden çok iyi istifade ettiler. (137) Fransa – İspanya sınırında yer alan ve bugün İspanya’ya ait olan Ronce Vadisi (Frsz. Roncevaux; İsp. Roncesvalles)’ne gerçekleştirilen iki ayrı saldırıda da Vikingler başarı sağladılar. (138) 841 yılındaki Viking saldırıları ise özellikle Fransa’nın kuzeybatısındaki Rouen ve Jumièges kentlerine büyük zararlar verdi. (139)  

     Viking gemileri ardı ardına Fransa kıyılarına yanaşıyordu, dalga dalga geliyorlardı.

     O akınları tuttuğu günlükte kaleme alan Noirmoutier Adası üzerindeki Saint – Philibert Manastırı Keşişi Ermentarius (? – 863), Viking akınlarını şöyle anlatıyordu (Latince aslından olduğu gibi aktarıyorum):

     “… augescit numerus navium, crescit innumerabilis numerus nortmannorum; fiunt passim christianorum strages depraedationes, vastationes, incensiones, sicuti, quamdiu saeculum stabit, manifestis patebit indiciis. Capiuntur quascumque adeunt civitates, nemine resistente; capitur Budegalensium, Petrocorium, Santonum, Lemovicensium, Egolisma atque Tolosa civitas; Andecavensium, Turonensium, perinde et Aurelianensium civiates pessumdantur. (…) Deinde post aliquantulos annos innumerabilis pene multitudo navium Nortmannorum ingreditur Sequanam fluvium. Nihil enim illis in partibus minus grassatur malum. Invadunt Rotomagensium civitatem populantur incendunt; Parisiorum deinde, Belvacensium, atque Melduorum capiunt civitates necnon Melidunensium devastant castellum; capitur Carnotis; Ebroicas populantur atque Baiocas reliquasque undique secus civitates invadunt.”

     Tercümesi şu şekilde:

     “… gemilerinin sayısı artıyor, sayısız sayıda Nortmann (Viking) çoğalıyor; her yerde Hristiyanlar yağma, yıkım ve kundaklama ile karşılaşıp katliâma maruz kaldıkça, gözlerimizin önündeki bu katliâmlar devam ettiği müddetçe, nehirler üzerinden gelip şehirleri alacaklar; hiçbirimizin onlara karşı direnmesi mümkün görünmüyor; Bordeaux, Périgeux, Saintes, Limoges, Angoulême ve Toulouse’u elimizden alacaklar; aynı şekilde Angers içinde, Tours ve Orleans da ellerine geçip mahvolacak. (…) Birkaç yıl içinde neredeyse sayısız Viking savaşçısı Seine Nehri üzerinden topraklarımıza girecek; onlar Rouen’e girip orayı yağma ve küle dönüştürecekler; bundan daha büyük bir kötülük gelemezdi başımıza; Paris, Beauvais ve Meaux’u da alacaklar, hatta güçlü Melun Kalesi’ni yok edecekler; Chartres ele geçirildi, Evreux ve Bayeux’u yağmaladılar ve aynı şekilde durmadan başka şehirlere doğru gidiyorlar.”  (140)

     Vikingler 28 – 29 Mart 855 tarihinde bugünkü Fransa’nın başkenti Paris’e saldırırlar. (141) Saldırı 120 Danimarka gemisi (142) ile yapılır ve bu gemilerde toplam 5 bin Viking savaşçısı (143)  vardır. 5 bin Viking’i taşıyan bu 120 gemi, Atlas Okyanusu’ndan Seine Nehri’ne çıkarak bu ırmak üzerinden gemilerle Paris’e doğru ilerlemişlerdir. (144)  

     120 gemilik bu filonun başında ise efsanevî Viking lideri Ragnarr Loðbrók (? – 865) vardır. (145) (İLGİNÇ BİR NOT: Bu lider, halen TV’de oynanmakta olan ve büyük bir ilgiyle izlenen “Vikingler” adlı dizinin başkarakteri Ragnarr’ın tâ kendisidir.)

     Paris kuşatması ve sonrasını anlatmaya başlamadan önce, efsanevî Viking lideri Ragnarr Loðbrók’u biraz tanıtmak istiyoruz:

     Bir görüşe göre Danimarkalı (146), bir görüşe göre de İsveçli (147) olan Viking lideri Ragnarr Loðbrók, 13. yy’da kaleme alınmış, yani Ragnarr’dan dörtyüz sene sonra yazılmış ünlü Norveç Viking sagası “Ragnars Saga Loðbrókar” adlı epik destanda yazıldığına göre, Danimarka’yı da yönetmiş olan İsveç Kralı Sigurðr Hringr (759 – 804)’in oğluydu. (148) İzlanda Viking sagası “Regnar Lodbrogs Saga” adlı epik destanda yazıldığına göre ise, Danimarka Kralı Godfred (? – 810)’in yeğeni ve O’nun kardeşi Halfdan (? – ?)’ın oğludur. (149) 9. yy’da, yani Ragnarr’ın yaşadığı aynı dönemde yaşayan İsveçli şair ve edebiyatçı Brage den Gamle Boddason (835 – 900) tarafından kaleme alınan “Ragnarsdrápa” adlı ünlü “skæld” (o dönemdeki şiir kitaplarına verilen isim) eserde ise Ragnarr’ın dönemin İsveç kralının oğlu Ragnar Sigorddson olduğu dile getirilir. (150) 741 – 882 yılları arasındaki Fransa tarihini anlatan günlüklerden oluşan ve ilk kez 19. yy’da matbû olarak basılan ünlü Fransız yazıtı “Annales Bertiniani” adlı kaynakta ise Ragnarr’ın, Danimarka Kralı Godfred’in oğlu olan Danimarka Kralı I. Horik den Gamle (? – 854)’nin bir muhâfızı, yaveri veya O’nun büyüttüğü bir yetim olduğu belirtilir ve burada Ragnarr’ın ismi Reginheri şeklinde geçer. (151) Bununla birlikte, iki farklı Ragnarr’ın olduğunu ve bunların aynı kişi sanıldığını iddiâ eden, “Ragnarr ve Lodbrog, belki bunlar tek kişinin isimleri değil, Ragnarr ve Lodborg belki de iki ayrı kişi. Bu iki cesur lider tek karakterde birleştirilip efsaneleştirilmiş olabilir” görüşünü ileri süren araştırmacılar da var. (152)

     Ragnarr Loðbrók’un “Ragnarr” (günümüz modern İskandinav yazılışıyla “Ragnar”) adı aslında O’nun lakabıdır ve kelime eski Viking dilinde “kaba”, “kaba kıllı”, “saçlı sakallı” veya “dağınık saçlı” gibi anlamlara gelmektedir. “Loðbrók” (günümüz modern İskandinav yazılışıyla “Lodbrog”) ise kelime olarak “kürklü pantolon” demektir ve bu ismi de İsveç Prensesi Þóra Borgarhjǫrtr (? – ?)’u zehirli bir yılanın saldırısından kurtardığı için İsveç kralı (kızın babası) tarafından kendisine bir kürklü pantolon hediye edilmesinden ve bu pantolonu ömür boyu giymesinden dolayı verilmiştir. (153) Buradan, Ragnarr Loðbrók’un her iki isminin de aslında O’nun lakapları olduğu sonucu çıkıyor. Gerçek ismi neydi, bilinmiyor.

     O’nu tek kişi kabul edip hakkında yazılanları kıstas alırsak: Kahramanımız Ragnarr, beş kez evlendi. Birinci hânımı, bir “skjalmær” (İskandinav mitolojisi ve kültüründe savaşçı olmayı seçen kadın, dişi savaşçı) olan ve günümüzde Lagertha ismiyle anılan Hlaðgerðr (? – ?) (154), ikinci hânımı bir zamanlar zehirli yılandan kendisini kurtardığı İsveç Prensesi Þóra Borgarhjǫrtr (? – ?) (155), üçüncü hânımı en ünlüsü olan (ve TV’de oynanan “Vikingler” dizisinin de ana karakterlerinden biri olan) Danimarka ve Norveç Kraliçesi Åslaug Sigurtsdatter (? – ?) veya diğer adıyla Kràka yahut Kraba ya da Randalín (156), dördüncü hânımı Svanloga Sigurdsson (? – ?) (157), beşinci hânımı da babasının ismi Esbern olan ama kendi isminin ne olduğu bilinmeyen bir kızdır (158).

     Ragnarr’ın bu beş ayrı kadından toplam 12 oğlu ve 3 kızı olur. Oğulları Thomas Blodscar Ragnarsson (annesi Lagertha), Ivar Beinlause (annesi Åslaug), Halvdan Kvitserk Ragnarsson (annesi Åslaug), Sigurd Orm-i-auga Ragnarsson (annesi Åslaug), Bjørn Járnsíða Ragnarsson (annesi Åslaug), Ubbe Ragnarsson (annesi Åslaug), Agnar Ragnarsson (annesi Þóra), Eirik Vindhatt Ragnarsson (annesi Þóra), Regnald Ragnarsson (annesi Svanloga), Rathbarth Ragnarsson (annesi Þóra), Dunyat Ragnarsson (annesi Þóra), Fridleiv Ragnarsson (annesi Lagertha), kızları ise Gyda Ragnarsdatter, Alof Ragnarsdatter ve Ragnhild Ragnarsdatter’dir. (159)

     Tarihte yaşamış gerçek Ragnarr Loðbrók ile ilgili mevcut bilgilerin nerdeyse tümü birbiriyle çelişmekte, başvurduğumuz her kaynak bize farklı bilgiler aktarmaktadır. Bunların bir kısmı doğru, bir kısmı da yanlıştır muhakkak. Bu konuda araştırmacılar arasında da fikir birliği bulunmamakta. Örneğin Norveçli tarihçi ve dilbilimci Katherine Holman (1970 – halen hayatta), “Oğulları tarihsel figürler olmasına rağmen Ragnarr’ın kendisinin yaşadığına dair hiçbir kanıt bulunmamaktadır ve birkaç farklı tarihsel figürün ve saf edebî icadın birleşimi gibi görünmektedir” derken (160), İngiliz tarihçi ve yazar Hilda Roderick Ellis Davidson (1914 – 2006) ise bu konuda, “Son yıllardaki bazı akademisyenler, Ragnarr’ın hikâyesinin en azından bir kısmını tarihsel gerçeklere dayalı olarak kabul etmeye başladılar” demiştir (161).

     Efsanelerden ve kahramanlık destanlarından tarihe geri dönelim:

     Vikingler 28 – 29 Mart 855 tarihinde Fransa’nın başkenti Paris’e saldırırlar. (162) Saldırı 120 Danimarka gemisi (163) ile yapılır ve bu gemilerde toplam 5 bin Viking savaşçısı (164) var. Bu gemiler, Atlas Okyanusu’ndan Seine Nehri’ne çıkarak Paris’e doğru ilerlediler. (165)  

     120 gemilik bu filonun başında ise efsanevî Viking lideri Ragnarr Loðbrók bulunuyor. (166)

     Paris Kuşatması, Vikingler’in Batı Frank İmparatorluğu’nu istilâ etmesinin doruk noktasıydı. Viking ilerleyişine karşı durmak isteyen Franklar şehrin iki yakasına eşit gelecek şekilde bir ordu toplarlar. Ragnarr, daha küçük birliğin olduğu yakaya saldırır, burada esir ettiği 111 Fransız askerini karşı kıyıdakilerin görebileceği şekilde asarak idam eder. (167) Amacı, Fransızlar’ı kızdırmak ve teröre teşvik etmektir. Böylece moralleri bozulan ve sinirlenen Fransızlar’a karşı daha rahat savaşacaktır. (168)

     Bu olay üzerine Fransız ordusundaki askerlerin çoğunun korktuğu ve kaçtığı yazılıyor. Frank Kralı II. Charles le Chauve (823 – 77) yani Dazlak Charles, ancak Vikingler’e 7 bin Pound gümüş fidye ödeyerek canını kurtarabilmiştir. (169)

     Vikingler’in kente Hristiyanlar’ın dînî bayramı olan Paskalya günü ulaştığı (170) ve Viking kampında kuşatma sırasında salgın hastalığın görüldüğü (171) de bilinmekte. Fransız ve diğer Avrupalı kaynaklar, Vikingler’in kenti yağmaladıklarını iddiâ etmektedirler. (172) Paris’e saldırarak ele geçiren Vikingler, yaklaşık 2, 5 ton (tam olarak 2570 kg) altın ve gümüş fidye (Danegeld) ödenmesinin ardından yağmayı sona erdirerek şehirden ayrılmışlardır. (173)

     Ragnarr’ın daha önceki dönemde Kral Dazlak Charles ile mücadelesi düşünüldüğünde alınan ödemenin Frizya (Friesland) topraklarındaki önceki kaybın tazmini ve intikamı olması muhtemeldir. Ragnarr adetâ Frank Krallığı’nın hazinesinde ne varsa hepsini gıdım gıdım alır ellerinden. İlerleyen dönemde bu şekilde 13 kez daha Danegeld ödemesi yapılacaktır. (174)

     Frank Kralı Dazlak Charles, Vikingler’e ödeme yaptığı için eleştirilse de, o sırada çok daha yaşamsal sorunlarla boğuşmaktadır. Kardeşleri arasında mücadele, bölgesel köylü ayaklanmaları ve huzursuz derebeyleri hep sorun kaynağı olmaktadır. Vikingler’e karşı bir ordu kurarken bile kendi asillerine güvenmeyen Dazlak Charles, Vikingler’i fidyeyle memleketlerine geri gönderip zaman kazanmayı daha mantıklı bulmuştur. (175)

     Paris Kuşatması ve sonrasında şehrin yağmalanması, 845 yılında Karolenj İmparatorluğu’na bağlı Batı Frank Krallığı’na yapılan Viking istilâsının son aşamasını tanımlar. Aynı yıl Danimarka Kralı I. Horik den Gamle (? – 854)’in emriyle bir Viking filosu Almanya’nın kuzeyindeki Hamburg’u ele geçirir. (176)

     Bunun üzerine Doğu Frank Kralı II. Bavyeralı Alman Ludwig (806 – 76), Danimarka Viking Kralı I. Horik den Gamle’nin sarayına bir heyet göndererek Franklar’a boyun eğmesini talep eder ve istilâ sırasında görülen zararın da tazmin edilmesini ister. Danimarka Kralı I. Horik bu sırada İsveç Kralı I. Olof de Sverige (? – 854) ile mücadele içinde olduğu için II. Ludwig ile uzlaşmayı tercih eder. Bu uzlaşmadan sonra I. Horik bir dönem boyunca Viking saldırılarına destek vermeyecektir. (177)

     Vikingler 30 sene sonra Paris’e yeniden saldıracaklar ancak 885 – 86 yıllarındaki bu kuşatmada şehir düşmeyecektir. Başarısız kuşatmadan sonra memleketine dönmeyen efsanevî Viking lideri Gaange Rollo (846 – 931), beraberindeki Vikingler’le birlikte bu topraklara yerleşecek ve Fransa’daki varlığını sürdürecektir. 911 yılında Kral III. Basit Charles (879 – 929) ile uzlaşan Rollo, Kral’a bağlılık yemini ederek vaftiz olur ve Hristiyanlık dînine geçer. Bu efsanevî Viking komutanı, Normandiya’nın ilk düküdür. (178)

     NORMANDİYALILAR ASLEN VİKİNG’DİR

     Merkezî Avrupa bölgesinde bulunan Normandiya, Fransa egemenliği altında bulunan bir coğrafyadır. Fransızca’da “Normandie”, Normanca’da “Normaundie” olarak telaffuz edilir. Güneyde, doğuda ve batıda Fransa ile çevrili olan bu bölgenin kuzeyinde Manş Denizi bulunur.

     Normandiya, bugün Fransa’nın 18 idarî bölgesinden biridir ve içinde 5 tane ili barındırır. 30 bin 100 km²’lik bir coğrafyayı kapsayan ve nüfûsu 3 milyon 499 bin 280 (179) olan Normandiya’nın merkezi 110 bin 169 kişilik bir nüfûsa (180) sahip olan Rouen kentidir. Normandiya toprakları, Fransa’nın toplam arazisinin yirmide birini (% 5) kapsar.

     Tarihsel olarak kadim Normandiya ülkesine ait olan ve Manş Denizi üzerinde bulunan Manş Adaları bugün Britanya Krallığı’nın egemenliği altında olduğundan, Normandiya’nın bir bakıma halihazırda Fransa ile İngiltere arasında ikiye bölünmüş olduğunu söyleyebiliriz. Toplam yüzölçümü 198 km², toplam nüfûsu ise 164 bin 541 kişi (181) olan Manş Adaları 14 adadan oluşmakta ve bunların yalnızca 5’inde insan yaşamaktadır.

     Fransa’nın Normandiya bölgesi günümüze kadar gelen süreçte Normanlar’ın, yani kuzeyli Vikingler’in kurmasından dolayı “Normandiya” olarak adlandırılmıştır (182) ve ismi de halen öyledir. Vikingler’in anavatanı olan bugünkü Norveç’in adı da aynı kökten gelmektedir. “Norveç” (Norge) ismindeki “nor” ifadesi bildiğiniz “kuzey” (Almanca’da “nord”, İngilizce’de “north”) sözcüğüdür. Norveçliler ülkelerine “Norge” derler. Bu sözcük, denizcilerin parolasıydı. “Norge” (Norveç), bu dilde “Kuzeye! Daha kuzeye! Daima kuzeye!” demektir. (183)

     Direk olarak “Viking ülkesi” anlamına gelen “Normandiya” isminin Latince şekli olan “Nortmannus”, Latince yazılı kaynaklarda ilk kez 9. yy’da kullanılmıştır. (184) Yani Viking egemenliği ile aynı dönemde başlayarak.

     “Normandiya” isminin Eski İngilizce’deki versiyonu olan ve “Kuzeyli Adamların Toprakları” anlamına gelen “Norðmannaland” ismine ise 8. yy’ın sonlarından itibaren rastlanmaktadır ve onlar “Norðmannaland” derken hemen yanıbaşlarındaki Normandiya topraklarını değil, Danimarka ve Norveç’i kastediyorlardı. (185) Bugünkü “Norveç” (Norge) isminin kökeni de buradadır.

     Yani anlayacağınız, bugün Fransa’nın 18 idarî bölgesinden biri direk olarak “Viking ülkesi” adını taşımaktadır. Bugün Normandiya coğrafyasında yaşayan yerli halk (Normanlar) da zaten kendilerini etnik olarak Fransız değil, Viking olarak tanımlamaktadırlar. Ki gerçekten de öyledirler. Bunlar 800’lü yılların ortalarında bu toprakları ele geçirmek için gelen ve bunu da başaran Norveçli ve Danimarkalı Vikingler’in soyundan gelmektedirler ve 1200 yıldır bu coğrafyayı “vatan” edinmiş Viking torunlarıdırlar. Konuştukları dil olan Normanca da zaten İskandinav dilleri ile Fransızca’nın karışımından oluşturulmuş melez bir dildir. (186)  Fransızca konuşurken cümlelerin arasına İskandinav kökenli pekçok sözcük karıştırırlar.

     Normandiya, 1789 Fransız Devrimi’ne kadar bağımsız yasalara sahipti. (187)  Devrimden sonra bu hak ve yetisini kaybetti.

     RAGNARR’IN OĞLU BJØRN JÁRNSIÐA KOMUTASINDAKİ VİKİNGLER İTALYA VE SİCİLYA’DA

     Vikingler’in Akdeniz’de 9. yy’ın ortalarında başlayarak yaptığı seferler, Akdeniz’in kuzeyinde yaşayan Hristiyanlar’ın ve Akdeniz’in güneyinde yaşayan Müslümanlar’ın İskandinavyalı bu toplulukla ilk karşılaşmasıdır.

     Viking gemilerinin Akdeniz sularında gezinmesi, 857 yılına tekabül ediyor. (188) 

     Viking tarihçi Dudo (965 – 1043)’nun bahsini ettiğimiz zamandan yüz yıl sonra kaleme aldığı “De Moribus” adlı günlüklerde yazdığına göre, Viking liderleri İsveçli Bjørn Járnsíða Ragnarsson (? – ?) ve Danimarkalı Hásteinn (810 – 900) komutasındaki Vikingler, 860 yılında İtalya’nın kuzeybatısında bulunan, Ligurya Denizi kıyılarındaki Luni şehrinin limanına yanaşırlar. Bu, Viking gemilerinin İtalya limanlarına ilk çıkarması ve Vikingler’in İtalya’ya ilk ayak basışıdır. (189) 

     Luni limanına çıktıktan kısa bir süre sonra Vikingler, meşhur Pisa şehrini ele geçirdiler (190), ardından Toskana kıyılarından yaklaşık 60 km içeride doğan Arno Nehri üzerinde gemilerle seyrederek İtalya’nın içlerine girdiler ve Floransa (İt. Firenze) şehrine bir tepeden bakan Fiesole kasabasını aldılar (191).

     860 yılındaki o fetih hareketinde Viking savaşçılarının başındaki lider olan Bjørn Járnsíða, efsanevî Viking lideri Ragnarr Loðbrók’un oğludur. Annesi Åslaug’dur. (Yukarıda Ragnarr’ın eşleri ve çocuklarının isimleri verilmiştir. Oraya tekrardan bakınca ismini göreceksiniz.)

     Güçlü bir Viking komutanı ve denizci olan Bjørn Járnsíða, Fransa’nın içlerine doğru yapılan Viking saldırıları geleneğini devam ettirmişti. İspanya kıyılarını ve Endülüs’ü yağmalayıp Cebelitarık’tan içeri girerek Fransa’nın güney sahillerine saldırmış, kışı burada geçirdikten sonra donanması İtalya’ya doğru yola devam etmişti. (192) Pisa kentine saldırarak burayı ele geçirdikten sonra İtalya’nın iç kısımlarına doğru ilerleyen Björn, Roma zannettiği Luni kenti duvarlarına ulaşmış ancak ilk etapta surları aşamamıştır. Kenti ele geçirmek için çeşitli entrikalar çeviren Björn, sonunda amacına ulaşır. (193)

     Bundan sonraki süreçte hem kuzeyden hem güneyden ardı ardına İtalya’nın batı kıyılarına çıkan Vikingler, İtalya ve Sicilya’yı tümüyle fethedeceklerdir.

     Vikingler’in Güney İtalya’yı fethetmesi 11. yy’ın ilk birkaç onyılına tekabül ediyor. Akdeniz’in en büyük adası olan ve günümüzde İtalya’nın egemenliğinde bulunan 25 bin 832 km² büyüklüğündeki Sicilya Adası, 1038 – 1040 yılları arasında Haraldr Harðráði Sigurðarson (1015 – 66) ve I. Järnarm Vilhelm (1010 – 46) komutasındaki Vikingler tarafından fethedilir. (194) (NOT: Bu Viking liderinin ismindeki “Järnarm” onun lakabı olup “Demir kollu”, “Kolları demir gibi güçlü olan” demektir.)

     Sicilya’yı fetheden bu iki Viking lideri, Haraldr Harðráði ve Järnarm Vilhelm, daha önceki Normandiya Fethi’ne ve Güney İtalya Fethi’ne de katılmışlardı. (195)

     Vikingler 1030 yılında Napoli’nin 15 km kuzeyindeki Aversa’yı (196), 1060 yılında İtalya anakarasının en güneyindeki Kalabriya (İt. Calabria) bölgesini (197), 1061 yılında Messina (Sic. Missina)’yı (198), 1076’da Salerno’yu (199), 1137’de Napoli Prensliği’ni (200), 1139’da da Roger Prensliği’ni (201) ele geçirirler. Böylece İtalya’nın güneyindeki tüm topraklar ve Sicilya’nın tamamı Vikingler’in hâkimiyetine geçmişti.

     Sicilya, tam 167 yıl boyunca Viking toprağı olarak kalmıştır.

     – – – – –

     (*) “Viking Dosyası”na seyahatnamenin bir sonraki bölümünde devam edeceğiz.

sediyani@gmail.com

     KAYNAKÇA:

(85): Viking Worlds, Leszek Gardela, “Vikings in Poland: A Critical Overview”, s. 213 – 226, Oxbow Books, Philadelphia 2014

(86): Ole Harck – Christian Lübcke, Zwischen Reric und Bornhöved: Die Beziehungen Zwischen den Dänen und Ihren Slawischen Nachbarn vom 9. bis 13. Jahrhundert, s. 15, Beiträge Einer Internationalen Konferenz, Leipzig 4. – 6. Dezember 1997, Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2001

(87): age, s. 16 – 17

(88): Joachim Hermann, Die Slawen in Deutschland, s. 237 ve 244, Akademie – Verlag Berlin, Berlin 1985

(89): Anders Andrén – Kristina Jennbert – Catharina Raudvere, Old Norse Religion in Long – Term Perspectives, An International Conference in Lund, 3 – 7 June 2004, Marcus Gerds, “Scandinavian Burial Rites on the Southern Baltic Coast”, s. 154 – 155, Nordic Academic Press, Lund 2006

(90): Wladyslaw Duczko, The Northern World, Viking Rus, s. 61, Brill Publishers, Leiden 2004

(91): Ole Harck – Christian Lübcke, Zwischen Reric und Bornhöved: Die Beziehungen Zwischen den Dänen und Ihren Slawischen Nachbarn vom 9. bis 13. Jahrhundert, s. 15 – 16, Beiträge Einer Internationalen Konferenz, Leipzig 4. – 6. Dezember 1997, Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2001

(92): Katherine Holman, The A to Z of the Vikings, seri 30, s. 222 – 223, The Scarecrow Press, Lanham & Toronto & Plymouth 2009

(93): age, s. 223

(94): Ole Harck – Christian Lübcke, Zwischen Reric und Bornhöved: Die Beziehungen Zwischen den Dänen und Ihren Slawischen Nachbarn vom 9. bis 13. Jahrhundert, s. 18, Beiträge Einer Internationalen Konferenz, Leipzig 4. – 6. Dezember 1997, Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2001

(95): Kirsten Wolf, Daily Life of the Vikings, s. 32, Greenwood Press, Londra 2004

(96): Else Roesdahl, The Vikings, s. 9 – 22, Penguin Books, Londra 1998

(97): Tim Folger, Why Did Greenland’s Vikings Vanish?, Smithsonian Magazine, Mart 2017

(98): Peer Sveaas Andersen – Holger Arbmann, Kulturhistorisk Leksikon for Nordisk Middelalder, cilt 12, “Normanner”, Kopenhag 1967

(99): Fjodor Andrushchuk, The Vikings in the East, s. 553, Routledge Books, Londra 2008

(100): Tim Folger, age / Peer Sveaas Andersen – Holger Arbmann, age / Fjodor Andrushchuk, age

(101): John Malam, Exploring the Vikings, s. 27, Evans Brothers Limited, Londra 2006 / Catherine Sangster – Lena Olausson, Oxford BBC Guide Pronunciation, s. 92, Oxford University Press, Oxford 2006

(102): Jutta Hartz, Die Gestalt der Stadt Rom an Hand Ausgewählter Kunstwerke der Vatikanischen Museen, s. 17, Epubli GmbH, Berlin 2014

(103): Simon Coupland, Carolingian Caoinage and the Vikings, s. 243 – 247, Ashgate Variorum Publishing, Hampshire 2007

(104): The Viking Attacks on Paris, kitabın tümü, Peeters Publishing, Paris & Leuven & Dudley 2007

(105): George Childs Kohn, Dictionary of Wars, s. 588, Facts on File Publishing, New York 2006

(106): Albert Dauzat – Jean Dubois – Henri Mitterand, Nouveau Dictionnaire Étymologique et Historique, s. 497, Larousse Édition, Paris 1971 / Jan de Vries, Altnordisches Etymologisches Wörterbuch, Brill Verlag, Leiden 1977 / Online Etymologie Dictionary, https://www.etymonline.com/word/Norman

(107): İbrahim Sediyani, Adını Arayan Coğrafya, s. 34, Özedönüş Yayınları, İstanbul 2009

(108): Viking Araştırmaları Derneği, 4 Mayıs 2016

(109): Poul Skaaning, Vikingestormen: Togter mod Vesteuropa (793 – 937), s. 17 – 29, Bogklubben, Viborg 2006

(110): age

(111): İbrahim Sediyani, Erdem ve Bilgelik Arıyorsan Nehirlerin Akıntısını Takip Et – 22, Sediyani Seyahatnamesi, cilt 9, bölüm 22 (Hollanda, Frizya ve Belçika gezisi), 28 Eylül 2016

(112): Rudolf Schieffer, Die Zeit des Karolingischen Großreichs (714 – 887), s. 67, Klett – Cotta, Stuttgart 2005

(113): Wilfried Hartmann, Karl der Große, s. 223, Kohlhammer Verlag, Stuttgart 2010

(114): Berhard Walter Scholz, Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard’s Histories, s. 93, 1970

(115): Kong Hemming, Sagnkongerne – Indtil Gorm den Gamle, http://www.fortidensjelling.dk/sagnkonge17.htm

(116): Peter Sawyer, Gyldendal og Politikens Danmarkshistorie, bölüm 3, s. 42, “Da Danmark blev Danmark (Fra ca. år 700 til ca. 1050)”, Kopenhag 1988

(117): age, s. 111

(118): Poul Skaaning, Vikingestormen: Togter mod Vesteuropa (793 – 937), s. 25, Bogklubben, Viborg 2006

(119): Russel Chamberlin, The Emperor: Charlemagne, s. 222 – 224, F. Watts Publishing, 1986

(120): Wolfgang Wendling, Frühmittelalterliche Studien, “Die Erhebung Ludwigs d. Fr. zum Mitkaiser im Jahre 813 und Ihre Bedeutung für die Verfassungsgeschichte des Frankenreiches”, cilt 19, s. 201 – 238, 1985

(121): Poul Skaaning, Vikingestormen: Togter mod Vesteuropa (793 – 937), s. 26, Bogklubben, Viborg 2006

(122): Norseman in the Low Countries, 827 – 837, 14 Haziran 2011

(123): Simon Coupland, Carolingian Coinage and the Vikings, s. 93, Ashgate Publishing, Hampshire 2007

(124): Wikipedia (Danca), “Frisere”

(125): Encyclopædia Britannica, “Lothair I.”, Hugh Chrisholm, Cambridge University Press, Cambridge 1911

(126): Haarik den Gamle, Gyldendal – Den Store Danske, 24 Ağustos 2017

(127): Poul Skaaning, Vikingestormen: Togter mod Vesteuropa (793 – 937), s. 113, Bogklubben, Viborg 2006

(128): Haarik den Gamle, Gyldendal – Den Store Danske, 24 Ağustos 2017

(129): Annales Bertiniani, 845 / Annales Fuldanses, 845 / Vita Anskarii, cap. 16 / Volker Helten, Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert, s. 208 – 217, Kölner Wissenschaftsverlag, Köln 2011

(130): Poul Skaaning, Vikingestormen: Togter mod Vesteuropa (793 – 937), s. 148, Bogklubben, Viborg 2006

(131): age

(132): Heinrich Schmidt, Politische Geschichte Ostfrieslands, s. 22, Gerhard Rautenberg, Leer 1975

(133): Richard Hall, Viking Age Archaeology, s. 17, Shire Publications, Londra 2010

(134): Vikingarna, Utställningskatalog till Florensutställningen, Malmö Museer, Floransa 1989

(135): The Annals of Ulster, year 795

(136): Simon Coupland, Carolingian Caoinage and the Vikings, s. 219 – 220, Ashgate Variorum Publishing, Hampshire 2007

(137): Norbert Heyse, Europas Norden – Ein Historische Hinführung, cilt 1, s. 49, Books on Demand Verlag, Norderstedt 2014

(138): Njord Kane, The Vikings – The Story of a People, Spangenhelm Publishing, 2016

(139): Cassandra Potts, Monastic Revival and Regional Idendity in Early Normandy, s. 21, The Boydell Press, Woodbridge 1997

(140): Ex Miraculis S. Filiberti Auctore Ermentario, Monumenta Germaniae Historica. Scriptorum Tomi XV, Pars I., Supplementa Tomorum I – XII, Pars III, Vitae Aliaeque Historiae Minores, Yıl 841, cilt 25, s. 302, Hannover 1887 (Webden okumak için: http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00000890/images/index.html?id=00000890&fip=84.168.221.252&no=9&seite=311)

(141): Gwyn Jones, A History of the Vikings, s. 212, Oxford University Press, Oxford 2001

(142): Peter Hayes Sawyer, Illustrated History of the Vikings, s. 39, Oxford University Press, Oxford 2001

(143): Martina Sprague, Norse Warfare: The Unconventional Battle Strategies of The Ancient Vikings, s. 225, Hippocrene Books, New York 2007

(144): George Kohn, Dictionary of Wars, s. 588, Facts on File Publishing, New York 2006

(145): Eleanor Shipley Duckett, Carolingian Portraits, s. 181, Ann Arbor Paperbacks, Michigan 1988

(146): Hilda Roderick Ellis Davidson, Saxo Grammaticus: The History of The Danes, books 1 – 9, s. 277, 1980

(147): Finn Stefánsson, Gyldendals Leksikon om Nordisk Mytolog, cilt 1, “Regnar Logbrog”, s. 187, Gyldensalske Boghandel, Ljubljana 2009

(148): Ragnars Saga Loðbrókar, Det Kongelige Bibliotek, Kopenhag, Sigel Ny kgl. Saml. (NKS) 1824 b 4º folio / Saxo Grammaticus, 8. kitap

(149): Regnar Lodbrogs Saga / Wikipedia (Danca), “Regnar Lodbrog”

(150): Ragnarsdrápa, Brage den Gamle Boddason / Wikipedia (İsveççe), “Ragnar Lodbrok”

(151): Annales Bertiniani, 845 / Wikipedia (Norveççe), “Ragnar Losbrok”

(152): Rory McTurk, Ragnarr Lodbrok in the Irish Annals?, s. 93, 7. Viking Kongresi, Dublin 1976

(153): Den Store Danske Encyklopædi, “Regnar Lodbrog”, Gyldensalske Boghandel

(154): H. M. Chadwick, The Early Cultures of North – West Europe, Nora Kershaw Chadwick, “Þorgerðr Hölgabrúðr and the Trolla Þing: A Note on Sources”, s. 414, Cambridge University Press, New York 1950

(155): Rory McTurk, Studies in Ragnars Saga Loðbrókar and its Major Scandinavian Analogues, , s. 164, The Society fort he Study of Mediæval Languages and Literature, Oxford 1991

(156): Anders Bæksted, Nordiska Gudar och Hjältar, s. 302 – 394, Alfa Böcker, Oslo 1988

(157): Daniel Georg von Ekendahl, Geschichte des Schwedischen Volks und Reichs, cilt 1, s. 250, Verlage des Großherz, Weimar 1827

(158): The Legend of Ragnar Lodbrok, Graymalkin Media, 2016

(159): Wikipedia (Norveççe), “Ragnar Lodbrok”

(160): Katherine Holman, Historical Dictionary of the Vikings, s. 220, Scarecrow Press, Lanham 2003

(161): Hilda Roderick Ellis Davidson, Saxo Grammaticus: The History of The Danes, books 1 – 9, s. 277, 1980

(162): Gwyn Jones, A History of the Vikings, s. 212, Oxford University Press, Oxford 2001

(163): Peter Hayes Sawyer, Illustrated History of the Vikings, s. 39, Oxford University Press, Oxford 2001

(164): Martina Sprague, Norse Warfare: The Unconventional Battle Strategies of The Ancient Vikings, s. 225, Hippocrene Books, New York 2007

(165): George Kohn, Dictionary of Wars, s. 588, Facts on File Publishing, New York 2006

(166): Eleanor Shipley Duckett, Carolingian Portraits, s. 181, Ann Arbor Paperbacks, Michigan 1988

(167): Gwyn Jones, A History of the Vikings, s. 212, Oxford University Press, Oxford 2001

(168): age, s. 213

(169): Tracey Ann Schofield, Vikings: Exploring Ancient Civilizations, s. 9, Teaching & Learning Company, Carthage 2002 / Viking: A Cincise History of the Vikings, 2016 / Gwyn Jones, A History of the Vikings, s. 212, Oxford University Press, Oxford 1984

(170): Eleanor Shipley Duckett, Carolingian Portraits, s. 181, Ann Arbor Paperbacks, Michigan 1988

(171): Allen Mawer, The Cambridge Medieval History, cilt 4, s. 330, Cambridge University Press, New York 1922

(172): Gwyn Jones, age / Eleanor Shipley Duckett, age

(173): Annales Bertiniani, s. 166, 1908 / Ronald Edward Zupko, Revolution in Measurement: Western European Weights and Measures Since teh Age of Science, s. 346, American Philosophical Society, 1990

(174): George Kohn, Dictionary of Wars, s. 588, Facts on File Publishing, New York 2006

(175): Gwyn Jones, A History of the Vikings, s. 213, Oxford University Press, Oxford 2001

(176): Annales Bertiniani, 845 / Annales Fuldanses, 845 / Vita Anskarii, cap. 16 / Volker Helten, Zwischen Kooperation und Konfrontation: Dänemark und das Frankenreich im 9. Jahrhundert, s. 208 – 217, Kölner Wissenschaftsverlag, Köln 2011

(177): Eric Joseph Goldberg, Struggle for Empire: Kingship and Conflict Under Louis the German (817 – 876), s. 134, Cornell University Publishing, New York 2006

(178): George Kohn, Dictionary of Wars, s. 588, Facts on File Publishing, New York 2006

(179): 2017 sayımı

(180): 2015 sayımı

(181): 2016 sayımı

(182): Albert Dauzat – Jean Dubois – Henri Mitterand, Nouveau Dictionnaire Étymologique et Historique, s. 497, Larousse Édition, Paris 1971 / Jan de Vries, Altnordisches Etymologisches Wörterbuch, Brill Verlag, Leiden 1977 / Online Etymologie Dictionary, https://www.etymonline.com/word/Norman

(183): İbrahim Sediyani, Adını Arayan Coğrafya, s. 34, Özedönüş Yayınları, İstanbul 2009

(184): Charles du Fresne du Cange, Glossarium / Florent Arnaud, Le Grand Livre de L’Histoire du Monde des Hommes, cilt 2, s. 93

(185): Janet Bately, The Old English Orosius, cilt 6, s. 196, Oxford University Press, Oxford 1980

(186): Njord Kane, The Vikings – The Story of a People, Spangenhelm Publishing, 2016

(187): Recueil Général des Lois et des Arrêts, cilt 5, s. 459, Paris 1843

(188): Ann Christys, Vikings in the South – Voyages to Iberia and the Mediterranean, s. 60, Bloomsbury Academic Publishing, New York 2015

(189): Dudo, De Moribus, History of the Normans; aktaran: Ann Christys, age, s. 60

(190): Francis Donald Logan, The Vikins in History, s. 110, Routledge Publishing, New York & Londra 2005

(191): John Haywood, Northmen, Head of Zeus, 8 Ekim 2015

(192): Alfred S. Bradford, Flying the Black Flag – A Brief History of the Piracy, s. 62, Greenwood Publishing, Londra 2007

(193): The History of The Norman People, s. 228, The Boydell Press, Woodbridge 2004

(194): Paul Hill, The Norman Commanders, s. 18, Pen & Sword Military Books, Barnsley 2015

(195): Anglo – Saxon Chronicles, s. 217 / Florence of Worcester, s. 145

(196): Gary Dean Peterson, Vikings and Goths, s. 153, McFarland & Company Inc. Publishers, Jefferson 2016

(197): Marjorie Chibnall, The Normans, s. 80, Blackwell Publishing, Pondicherry 2006

(198): André Wink, Al- Hind: The Making of the Indo – Islamic World, cilt 1, s. 36, Brill Published, Leiden 1996

(199): Gary Dean Peterson, Vikings and Goths, s. 154, McFarland & Company Inc. Publishers, Jefferson 2016

(200): Jacques Le Goff, The Birth of Europe, s. 74, Blackwell Publishing, Pondicherry 2005

(201): Medieval Italy – An Encyclopedia, cilt 1 – 2, s. 972, Routledge Publishing, New York & Londra 2004

     SEDİYANİ SEYAHATNAMESİ

     CİLT 10

 

576 Total Views 1 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir