باشووری كوردستان سەربەخۆیی هەڵبژارد

 

isediyani

سەرەڕای گوشارە نێوخۆیی و دەرەكییەكان، بەڵام دواجار هەرێمی كوردستان بڕیاری دا لە عێراق جیاببێتەوە. باشووری كوردستان دەیەوێ‌ لەمەودوا وەكو دراوسێیەك مامەڵە لەگەڵ عێراق بكات. 

 

 

رۆژی 25ی ئەیلول كە هەموو كورد چاوەڕێی دەكرد، 2013 بنكەی دەنگدان بە رووی زیاتر لە 3 ملیۆن دەنگدەری باشووری كوردستاندا كرایەوە. ئەوان وەڵامی ئەو پرسیارەیان دایەوە: “ئایا دەتەوێ‌ هەرێمی كوردستان و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان ببنە وڵاتێكی سەربەخۆ؟”. بەپێی ئامارەكانی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆیی هەڵبژاردن و راپرسی 72%ی دەنگدەران وەڵامیان داوەتەوە، زۆرینەی رەهاشیان بە “بەڵێ‌” بووە.

سەرەڕای گوشارە نێوخۆیی و دەرەكییەكان، بەڵام دواجار هەرێمی كوردستان بڕیاری دا لە عێراق جیاببێتەوە. باشووری كوردستان دەیەوێ‌ لەمەودوا وەكو دراوسێیەك مامەڵە لەگەڵ عێراق بكات. 

72% رێژەی بەشداری

شێروان زرار، گوتەبێژی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردن و راپرسی لە هەرێمی كوردستان رایگەیاند، سێ‌ ملیۆن و 985 هەزار و 120 كەس لە هەرێمی كوردستان و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان كە لە ژێر كۆنتڕۆڵی هێزی پێشمەرگەدایە، مافی دەنگدانیان هەبووە، هەروەها 497 هەزار و 190 دەنگدەری دیكەش كە خەڵكی ناوچە كوردستانییەكانن و بەهۆی ئاوارەبوونەوە لە سنووری هەرێمی كوردستان دەژین، لەگەڵ 98 هەزار و 945 كەس لە هەندەران ناوی خۆیان لە سیستەمی ئەلیكترۆنی تۆمار كردووە.

بەگوتەی شێروان زرار، بەپێی ئەو داتایانە، چوار ملیۆن و 581 هەزار و 255 كەس مافی دەنگدانیان لە پرۆسەی گشتپرسی هەبووە، سێ‌ ملیۆن و 305 هەزار و 925 كەسیش بەشداریی پرۆسەی گشتپرسییان كردووە، بەمەش رێژەی بەشداری 72.16% بووە.

خەسرۆ گۆران، بەرپرسی دەزگای هەڵبژاردنی پارتی بە (رووداو)ی راگەیاند “ئەو گەلەكۆمەكی و پیلانگێڕییە نێودەوڵەتییەی دژی گەلی كوردستان و مافی گەلی ئێمە كرا، پاڵی بە خەڵكەوە نا بە گەرموگوڕییەوە بەشداری گشتپرسی بكەن”.

بەپێی ئامارە نا فەرمییەكان ژمارەی دەنگدەرانی پارێزگای كەركووك نزیكەی نیو ملیۆن دەنگدەر دەبێت كە بەشێكیان لە هەرێمی كوردستان ئاوارەن و بەشێكیشیان لە ریزەكانی هێزەكانی پێشمەرگە و و ئاسایش و پۆلیسدان، سەرچاوەیەك لە ژووری عەمەلیاتی كەركووك بە (رووداو)ی راگەیاند: “پێشبینی دەكەین دەنگی بەڵێ‌ لە كەركووك لە سەرووی 90% بێت”. ئەمەش لە كاتێكدایە كە عەرەب و توركمانەكانی شارەكە بایكۆتی هەڵبژاردنەكەیان كردووە و هەندێك بەرپرسی كوردی شارەكەش پێیانوابوو مەترسیی لەسەر شارەكە هەیە و رێژەی بەشداریی كەم دەبێ‌، بەڵام كەركووكییەكان بە گوڕوتینەوە بەشدارییان لە گشتپرسیدا كرد.

بەرپرسی دەزگای هەڵبژاردنی پارتی خۆشحاڵی خۆی بە رێژەی بەشداریی خەڵكی كەركووك و ئەنجامەكانی دەنگی شارەكە دەربڕی و گوتی “بەشداریی خەڵك زۆر باش بوو، بە تایبەتی كەركووك كە لە سەرووی پێشبینییەكانی ئێمەوە بوو”.

میدیای جیهان لە كوردستان بوو

گوشارێكی زۆری نێودەوڵەتی لەسەر كورد بوو بۆ پاشگەزبوونەوە لە ئەنجامدانی گشتپرسی یان دواخستنی و دەیانگوت ئێستا كاتی نییە، بەڵام مەسعود بارزانی، سەرۆكی هەرێمی كوردستان كە بە ئەندازیاری گشتپرسییەكە دادەنرێ‌، لە بانگەشەكانی گشتپرسیدا هەمیشە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لەبەردەم ئەو پرسیارەدا دەهێشتەوە كە ئەگەر ئێستا كاتی گشتپرسی نەبێ‌، ئەی كەی كاتیەتی.

جیهان بە گرنگییەوە لە گشتپرسییەكەی دەڕوانی، بۆیە ژمارەیەكی زۆر چاودێری بیانی و میدیای جیهانی لە رۆژی گشتپرسییەكەدا بە بنكەكانی دەنگداندا دەسووڕانەوە. 

رەوا محەممەد، بەڕێوەبەری راگەیاندن و پەیوەندیەكانی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردن و راپرسی بە (رووداو)ی راگەیاند “نۆ قەوارەی سیاسی و جوڵانەوەی (نەخێر لە ئێستادا) بەشداری پرۆسەی ریفراندۆمیان كردووە، لەگەڵ 400 چاودێری نێودەوڵەتی و 2000 چاودێری نێوخۆیی. هەروەها 159 دەزگای میدیایی دەرەوە و 500 دەزگای راگەیاندنی نێوخۆیی رووماڵی پرۆسەكەیان كرد”.

سەركردەكان چییان گوت؟

لە گشتپرسیی باشووری كوردستاندا كامێرای میدیاكان لەسەر سەركردە سیاسییەكان بوو. مەسعود بارزانی، سەرۆكی هەرێمی كوردستان بە 71 ساڵ تەمەنەوە بەڵێنەكەی خۆی بردە سەر، هەر وەكو لە دوایین گوتاری لە كەرنەڤاڵی هەولێر گوتی “خۆم بەرامبەر خوا و میللەتەكەم شەرمەزار ناكەم” لە پیرمامەوە وەكو هەمیشە بە جلی كوردییەكەوە دەنگی دا، بارزانی تەنیا سڵاوێكی لە رۆژنامەنووسان كرد و هیچ قسەیەكی نەكرد.

نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەكەی لە هەولێر بەشداری پرۆسەی دەنگدانی كرد و لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەڤانیدا گوتی “دوای گشتپرسی دەمانەوێت پرۆسەی گفتوگۆ لەگەڵ بەغدا دەستپێبكەین، هیوادارین بەغدا ئامادەبێت بۆ ئەو پرۆسەیە، بەغدا قووڵایی ستراتیژیی ئێمەیە، بە قووڵایی ستراتیژیش دەمێنێتەوە، جا ئێمە بۆ هەر لایەك بڕۆین، ئێمە نامانەوێت لەگەڵ بەغدا هیچ كێشەیەكمان هەبێت”.

سەلاحەدین بەهائەدین ئەمنیداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان بە یاوەری ژمارەیەك سەركردەی حیزبەكەی لە هەولێر دەنگیدا، یەكگرتووی ئیسلامی لە سەرەتاوە یەكێك بووە لەو حیزبانەی پشتیوانیی لە گشتپرسیی باشووری كوردستان كردووە. یەكێك بوو لەو حیزبانەش كە بەشداریی لە كۆبوونەوەی بڕیاردان لە وادەی ئەنجامدانی گشتپرسییەكەدا كرد. سەلاحەدین بەهائەدین گوتی “ئێمە لەبەردەم دۆخێكداین، دەبێت گەلی كورد بە ئاشتی و مەدەنیانە و دیموكراسیانە مومارەسەی شتێك بكات كە سەربەخۆیی هەرێمی كوردستانە”.

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كاتی دەنگدان وەڵامی بڕیارەكانی پەرلەمانی عێراق سەبارەت بە دەركردنی كۆمەڵێك سزا لە دژی گەلی كوردستان رایگەیاند”بڕیارێكی نابەرپرسانەیان دەركردووە، بەهێزترین وەڵام بۆ پەرلەمانی عێراق دەنگدانە لە گشتپرسی”.

نەجمەدین كەریم، پارێزگاری كەركووك كە زۆرترین پێداگیری كرد بۆ ئەنجامدانی گشتپرسی و بەو هۆیەش ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق بڕیاری دوورخستنەوەی لە پۆستەكەی دا، لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەڤانیدا رایگەیاند “وەكو هاووڵاتییەكی كەركووك دەنگی خۆمدا، بۆ ئەوەی كوردستانی سەربەخۆ پرۆسەی دروستكردنی دەستپێبكات”.

مەلا بەختیار، بەرپرسی دەستەی كارگێری مەكتەبی سیاسی یەكێتی كە لە خانەقین لە زێدی لە دایكبوونی خۆی بەشداری گشتپرسی كرد، رایگەیاند “دانوستاندن لەدوای گشتپرسی لەگەڵ بەغدا، دانوستاندنێكی بەرپرسانە دەبێت. دەوڵەتانی دراوسێی كوردستانی دڵنیا دەكەینەوە كە كوردستان نابێتە فاكتەری ناسەقامگیری بۆ ئەوان”.

بزووتنەوەی گۆڕان كە تەنیا كاژێر پێش بەڕێوەچوونی گشتپرسی، هەڵوێستی خۆی نیشاندا، ئەندام و لایەنگرانی خۆی سەرپشكرد لە بەشداریكردن لە گشتپرسی، بەڵام كەسی یەكەمی ئەو بزووتنەوەیە دەنگی بە “بەڵێ‌” بۆ سەربەخۆیی كوردستان دا، عومەری سەید عەلی، رێكخەری گشتیی بزووتنەوەی گۆڕان دوای ئەوەی لە بنكەیەكی دەنگدان لە شاری سلێمانی دەنگی دا، بە رۆژنامەنووسانی گوت “نابێ‌ مەسەلەی گشتپرسی بە شەخسەنە بكرێت”.

عەلی باپیر، ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامیی كوردستان كە حیزبەكەی 13 كاژێر پێش بەڕێوەچوونی گشتپرسی لە رێگای بەیاننامەیەكەوە پشتگیری خۆی بۆ گشتپرسی راگەیاند لە هەولێر دەنگیدا بە رەتكردنەوەی گشتپرسی لەلایەن ئێران و توركیاوە، پەیامێك ئاراستەی ئەو دوو دەوڵەتە كرد و گوتی: “ئەو هەڵچوونەتان دامركێننەوە، ئێمەش گەلێكین خاوەنی ئەو مافەین كە ساڵەهای ساڵە لێمان زەوتكراوە، وا باشە ئەو دەوڵەتانە چیدیكە تەكریسی ئەو ستەمە نەكەن كە زلهێزان لە ئێمەیان كردووە، نەك گەلانی عەرەب و تورك و فارس”.

یەكێك لەو سەركردانەی كە هەڵوێستی روون نەبوو لە پرسی گشتپرسی بەرهەم ساڵح، سەرۆكی قەوارەی “هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی و دادپەروەری” بوو بەڵام لە بنكەیەكی شاری سلێمانی دەنگیدا لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەڤانیش گوتی “لەپێناو ساڕێژبوونی برینەكانی گەلەكەمان و بەدیهێنانی ئاواتیی باب و باپیرانمان بۆ سەربەخۆیی، دەنگم بە (بەڵێ) دا بۆ سەربەخۆیی كوردستان”. بەرهەم ساڵح راشیگەیاند، هیواخوازە دەنگدان بۆ سەربەخۆیی “ببێتە دەرفەتێك بۆ ‌هێنانەدی خۆشگوزەرانیی و مایەی حكومڕانییەكی باش و دادپەروەر و هاونیشتمانیانیش لە مەینەتییەكان رزگاریان بێت”.

بەپێی ئەو ئەنجامە بەراییانەی پەیامنێرانی رووداو لە بنكەكانی دەنگدان وەریگرتووە، زۆرترین رێژەی بەشداری لە قەزای مێرگەسۆر بووە، كە 98%بووە، دوای ئەویش قەزای خانەقین دێ كە 96% بووە. هەروەها كەمترین رێژەی بەشداریش كە چاوەڕوانكراو بوو لە پارێزگای سلێمانی بووە كە نزیكەی 55% بووە. سەبارەت بە ئەنجامەكانیش بەپێی ئەنجامە بەراییەكان، بەرزترین رێژەی دەنگی بەڵێ‌ لە قەزای زاخۆ بووە كە 99% بووە. كەمترین رێژەی دەنگی بەڵێش لە پشدەر بووە كە 70% بووە.

رێژەی بەشداری هەندێك ناوچە (ئەنجامی بەرایی)

خانەقین 96%
هەولێر: 86%
دهۆك: 91%
كەركووك: 78.77%
سلێمانی: 55%
زاخۆ: 94%
دەشتی نەینەوا: 86%
ئاكرێ: 94%
ئامێدی: 89%
سۆران: 93%
مەخموور: 88.3
رواندز: 90%
مێرگەسۆر: 98%
چۆمان: 91%
شەقڵاوە: 90%
چەمچەماڵ: 63%

ئەنجامی بەڵێ و نەخێری هەندێك ناوچە (ئەنجامی بەرایی)

هەڵەبجە: بەڵێ 95.4%، دەنگی دیكە 5.6% 
دهۆك: بەڵێ 98.33، دەنگی دیكە 1.66٪
هەولێر: بەڵێ‌ 92.5% بەڵێ، 7.5% دەنگی دیكە
بەردەڕەش:  بەڵێ 98.2%، دەنگی دیكە 1.8%
ئاكرێ: بەڵێ 97.6%، دەنگی دیكە 2.4%
كەلار:  بەڵێ 87%، دەنگی دیكە 13%

سەیدسادق: بەڵێ 81% دەنگی دیكە 19%
زاخۆ: بەڵێ 99%، دەنگی دیكە 1% 
پشدەر: بەڵێ 70.81%، دەنگی دیكە 25.58% 
شەقڵاوە: بەڵێ 93.7% دەنگی دیكە 6.3%
مەخموور: بەڵێ 96.8 ، 1.8% دەنگی دیكە
چەمچەماڵ: بەڵێ‌ 84.2٪ بەڵێ، 15.8٪ دەنگی دیكە

رووداو

     25-09-2017

168 Total Views 1 Views Today
Twitter'da Paylaş     Facebookta Paylaş

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir